HomeRig VedaMandala 4Sukta 56Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 4.56

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)
Devata: Dyāvāpṛthivī with an implied creator power (often Indra/Agni/Viśvakarman-like function)
Chandas: Trishtubh (probable; verify)

स इत्स्वपा भुवनेष्वास य इमे द्यावापृथिवी जजान । उर्वी गभीरे रजसी सुमेके अवंशे धीरः शच्या समैरत् ॥

स इत्स्वपा॒ भुव॑नेष्वास॒ य इ॒मे द्यावा॑पृथि॒वी ज॒जान॑ । उ॒र्वी ग॑भी॒रे रज॑सी सु॒मेके॑ अवं॒शे धीर॒: शच्या॒ समै॑रत् ॥

sá ít svapā́ bhuvaneṣv āsa yá imé dyāvāpṛthivī́ jajā́na | urvī́ gabhīré rájasī suméke avaṃśé dhīráḥ śácyā sám airat ||

He indeed, the perfect worker, was present in the worlds—he who brought forth these Heaven and Earth. Wide and deep are the two luminous regions, well-fixed; in the unbroken line the seer, by his effective power, set them in harmony.

सः । इत् । सु॒ऽअपाः॑ । भुव॑नेषु । आ॒स॒ । यः । इ॒मे इति॑ । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । ज॒जान॑ । उ॒र्वी इति॑ । ग॒भी॒रे इति॑ । रज॑सी॒ इति॑ । सु॒मेके॒ इति॑ सु॒ऽमेके॑ । अ॒वं॒शे । धीरः॑ । शच्या॑ । सम् । ऐ॒र॒त् ॥सः । इत् । सुअपाः । भुवनेषु । आस । यः । इमे इति । द्यावापृथिवी इति । जजान । उर्वी इति । गभीरे इति । रजसी इति । सुमेके इति सुमेके । अवंशे । धीरः । शच्या । सम् । ऐरत् ॥saḥ | it | su-apāḥ | bhuvaneṣu | āsa | yaḥ | ime iti | dyāvāpṛthivī iti | jajāna | urvī iti | gabhīre iti | rajasī iti | sumeke itisu-meke | avaṃśe | dhīraḥ | śacyā | sam | airat

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
स्वपाःgood protector; well-working/skillful (protector)
स्वपाः:
कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootसु- + पा (√पा ‘to protect’) → स्वपा (प्रातिपदिक)
भुवनेषुin the worlds
भुवनेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
आसwas
आस:
TypeVerb
Root√अस् ‘to be’
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (संबन्ध-सर्वनाम)
इमेthese (two)
इमे:
कर्म (जजान इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
द्यावापृथिवीHeaven and Earth
द्यावापृथिवी:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यावा-पृथिवी (द्वन्द्व-समास, प्रातिपदिक)
जजानbegot, generated
जजान:
TypeVerb
Root√जन् ‘to beget, produce’
उर्वीwide, vast
उर्वी:
TypeAdjective
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
गभीरेdeep
गभीरे:
TypeAdjective
Rootगभीर (प्रातिपदिक)
रजसीthe two realms/spaces (mid-regions)
रजसी:
कर्म (समैरत् इत्यस्य; ‘the two regions/spaces’)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
सु-मेकेwell-fixed, firmly set
सु-मेके:
TypeAdjective
Rootसु + मेक (प्रातिपदिक; ‘stake/peg; fixed point’, वैदिक) → सुमेक
अवंशेin the lineage/branch (of descent)
अवंशे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअव-वंश (प्रातिपदिक; ‘descent/lineage; branch’, वैदिक)
धीरःthe wise one
धीरः:
कर्तृ (समैरत् इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootधीर (प्रातिपदिक)
शच्याwith power/skill
शच्या:
करण
TypeNoun
Rootशची (प्रातिपदिक; ‘power, skill’), instr. sg.
समैरत्set in order; fitted/arranged; impelled
समैरत्:
TypeVerb
Rootसम् + √ईर्/√इर् (वैदिक ‘to set in motion, to impel; to fit/arrange’)