HomeRig VedaMandala 4Sukta 53Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 4.53

Devata: Savitṛ

अदाभ्यो भुवनानि प्रचाकशद्व्रतानि देवः सविताभि रक्षते । प्रास्राग्बाहू भुवनस्य प्रजाभ्यो धृतव्रतो महो अज्मस्य राजति ॥

अदा॑भ्यो॒ भुव॑नानि प्र॒चाक॑शद्व्र॒तानि॑ दे॒वः स॑वि॒ताभि र॑क्षते । प्रास्रा॑ग्बा॒हू भुव॑नस्य प्र॒जाभ्यो॑ धृ॒तव्र॑तो म॒हो अज्म॑स्य राजति ॥

adā́bhyo bhúvanāni pra-cā́kaśad vratā́ni deváḥ savitā́bhi rakṣate | prā́s­rāg bāhū́ bhúvanasya prajā́bhyo dhr̥tá-vrato mahó ájmasya rājati ||

Inviolable, he makes the worlds shine forth; Savitṛ guards the laws of right working. He has stretched out his arms for the becomings and their creatures; steadfast in his vows, he shines in the greatness of his far-reaching movement.

अदा॑भ्यः । भुव॑नानि । प्र॒ऽचाक॑शत् । व्र॒तानि॑ । दे॒वः । स॒वि॒ता । अ॒भि । र॒क्ष॒ते॒ । प्र । अ॒स्रा॒क् । बा॒हू इति॑ । भुव॑नस्य । प्र॒ऽजाभ्यः॑ । धृ॒तऽव्र॑तः । म॒हः । अज्म॑स्य । रा॒ज॒ति॒ ॥अदाभ्यः । भुवनानि । प्रचाकशत् । व्रतानि । देवः । सविता । अभि । रक्षते । प्र । अस्राक् । बाहू इति । भुवनस्य । प्रजाभ्यः । धृतव्रतः । महः । अज्मस्य । राजति ॥adābhyaḥ | bhuvanāni | pra-cākaśat | vratāni | devaḥ | savitā | abhi | rakṣate | pra | asrāk | bāhū iti | bhuvanasya | pra-jābhyaḥ | dhṛta-vrataḥ | mahaḥ | ajmasya | rājati

अदाभ्यःunassailable, unharming
अदाभ्यः:
Kartā (देवः सविता का विशेषण)
TypeAdjective
Rootअदाभ्य (प्रातिपदिक; a-दाभ्य, √दभ् ‘to harm/deceive’ से) अथवा ‘अदाभ्य’ विशेषण-प्रातिपदिक
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
Karma
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; √भू ‘to be’ से)
प्रचाकशत्made (them) shine forth / manifested
प्रचाकशत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√काश् (काशते/चाकशत्; ‘to shine, make manifest’)
व्रतानिordinances, fixed laws/commands
व्रतानि:
Karma
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सविताSavitar
सविता:
Kartā (देवः का अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
अभिtowards, over
अभि:
(क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअभि
रक्षतेprotects
रक्षते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√रक्ष् (to protect)
प्रforth, forward
प्र:
(क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र
अस्राक्stretched out
अस्राक्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√सृज्/√स्रज् (वेदिक रूप; ‘to stretch/extend/let go’), यहाँ ‘अस्राक्’ = लुङ् 3 एकवचन
बाहू(his) two arms
बाहू:
Karma
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
भुवनस्यof the world/realm
भुवनस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
प्रजाभ्यःfor the creatures/offspring
प्रजाभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
धृतव्रतःwhose ordinances are firm/held
धृतव्रतः:
Kartā (सविता का विशेषण)
TypeAdjective
Rootधृत-व्रत (कृदन्त-समास; धृत = √धृ ‘held’ + व्रत)
महःof great might
महः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootमहत्/महस् (प्रातिपदिक; ‘greatness, might’)
अज्मस्यof the course/track (of his movement)
अज्मस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअज्मन् (प्रातिपदिक; ‘course, path, drive’)
राजतिshines, is resplendent
राजति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√राज् (to shine, be splendid; also ‘to rule’)