HomeRig VedaMandala 4Sukta 5Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 4.5

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni (context) with strong invocation of Uṣas and Sūrya as revelatory powers
Chandas: Triṣṭubh (probable)

का मर्यादा वयुना कद्ध वाममच्छा गमेम रघवो न वाजम् । कदा नो देवीरमृतस्य पत्नीः सूरो वर्णेन ततनन्नुषासः ॥

का म॒र्यादा॑ व॒युना॒ कद्ध॑ वा॒ममच्छा॑ गमेम र॒घवो॒ न वाज॑म् । क॒दा नो॑ दे॒वीर॒मृत॑स्य॒ पत्नी॒: सूरो॒ वर्णे॑न ततनन्नु॒षास॑: ॥

kā́ maryā́dā vayúnā kád dha vāmám ácchā gamema raghávo ná vā́jam | kadā́ no devī́r amṛ́tasya pátnīḥ sū́ro várṇena tatanann uṣā́saḥ ||

What boundary, what right discernment, what truly desirable good will bring us straight to it, swift as to plenitude of force? When for us shall the divine Dawns, spouses of Immortality, spread out their radiance by the Sun’s hue?

का । म॒र्यादा॑ । व॒युना॑ । कत् । ह॒ । वा॒मम् । अच्छ॑ । ग॒मे॒म॒ । र॒घवः॑ । न । वाज॑म् । क॒दा । नः॒ । दे॒वीः । अ॒मृत॑स्य । पत्नीः॑ । सूरः॑ । वर्णे॑न । त॒त॒न॒न् । उ॒षसः॑ ॥का । मर्यादा । वयुना । कत् । ह । वामम् । अच्छ । गमेम । रघवः । न । वाजम् । कदा । नः । देवीः । अमृतस्य । पत्नीः । सूरः । वर्णेन । ततनन् । उषसः ॥kā | maryādā | vayunā | kat | ha | vāmam | accha | gamema | raghavaḥ | na | vājam | kadā | naḥ | devīḥ | amṛtasya | patnīḥ | sūraḥ | varṇena | tatanan | uṣasaḥ

काwhat? which?
का:
Adhikaraṇa (प्रश्न-निर्देशः/विषय-निर्देशः)
TypePronoun
Rootकिम् (प्रश्न-सर्वनाम)
मर्यादाboundary, limit, rule
मर्यादा:
Kartā (प्रश्नवाक्ये विषयः) / अथवा ‘किम्’ इत्यस्य विशेष्यः
TypeNoun
Rootमर्यादा (प्रातिपदिकम्)
वयुनाmeans, devices, ordinances
वयुना:
Karma (गमेम इत्यस्य—‘कानि उपायानि/विधयः’ इति) / अथवा Adhikaraṇa (मार्ग-उपाय-निर्देशः)
TypeNoun
Rootवयुन (प्रातिपदिकम्)
कद्धwhen? how?
कद्ध:
Adhikaraṇa (काल/प्रकार-प्रश्नः)
TypeIndeclinable
Rootकद् (प्रश्न-अव्ययम्; वैदिकम्)
वामम्good, desirable (goal/boon)
वामम्:
Karma (गमेम—‘वामम्’ = ‘कल्याणं/श्रेष्ठं स्थानम्/वस्तु’)
TypeNoun/Adjective
Rootवाम (प्रातिपदिकम्)
अच्छाtowards, straight to
अच्छा:
Adhikaraṇa (गति-दिशा)
TypeIndeclinable
Rootअच्छा (अव्ययम्/उपसर्गार्थम्)
गमेमmay we go, may we reach
गमेम:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातुः)
रघवःswift ones, quick (men)
रघवः:
Kartā (गमेम—‘we, the swift ones’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootरघु (प्रातिपदिकम्)
like, as
:
(उपमान-सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-अव्ययम्)
वाजम्prize, strength, (victory-)booty
वाजम्:
Karma (गमेम—‘वाजम्’ इव लक्ष्यं)
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिकम्)
कदाwhen?
कदा:
Adhikaraṇa (कालः)
TypeIndeclinable
Rootकदा (प्रश्न-अव्ययम्)
नःfor us / of us
नः:
Sampradāna (हित-सम्बन्धः: ‘for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
देवीःgoddesses
देवीः:
Kartā (ततनन्—‘the goddesses’)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिकम्)
अमृतस्यof immortality, of nectar
अमृतस्य:
Sambandha (पत्नीः—‘of immortality/nectar’)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिकम्)
पत्नीःwives (consorts)
पत्नीः:
Kartā (देवीः इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशनः: ‘the wives’)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिकम्)
सूरःthe Sun
सूरः:
Kartā (ततनन्—‘the Sun’)
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिकम्)
वर्णेनwith colour, with radiance
वर्णेन:
Karaṇa (ततनन्—‘by/with (his) radiance/colour’)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिकम्)
ततनन्they stretched/spread
ततनन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootतन् (धातुः)
उषासःthe dawns
उषासः:
Karma/Viṣaya (ततनन्—‘the dawns (as what is spread/extended)’)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिकम्)