HomeRig VedaMandala 4Sukta 5Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 4.5

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni Jātavedas
Chandas: Triṣṭubh (probable)

ऋतं वोचे नमसा पृच्छ्यमानस्तवाशसा जातवेदो यदीदम् । त्वमस्य क्षयसि यद्ध विश्वं दिवि यदु द्रविणं यत्पृथिव्याम् ॥

ऋ॒तं वो॑चे॒ नम॑सा पृ॒च्छ्यमा॑न॒स्तवा॒शसा॑ जातवेदो॒ यदी॒दम् । त्वम॒स्य क्ष॑यसि॒ यद्ध॒ विश्वं॑ दि॒वि यदु॒ द्रवि॑णं॒ यत्पृ॑थि॒व्याम् ॥

ṛtáṃ vóce námasā pṛcchyámānas tavā́śasā jātavedo yád īdám | tvám asyá kṣayasi yád dha víśvaṃ diví yád u dráviṇaṃ yát pṛthivyā́m ||

I speak the R̥ta with reverence, questioning in the hope that is thine, O Jātavedas, about this (mystery). For thou dwellest as the master of it all—whatever is in heaven, and whatever wealth of being is on earth.

ऋ॒तम् । वो॒चे॒ । नम॑सा । पृ॒च्छ्यमा॑नः । तव॑ । आ॒ऽशसा॑ । जा॒त॒ऽवे॒दः॒ । यदि॑ । इ॒दम् । त्वम् । अ॒स्य । क्ष॒य॒सि॒ । यत् । ह॒ । विश्व॑म् । दि॒वि । यत् ऊँ॒ इति॑ । द्रवि॑णम् । यत् । पृ॒थि॒व्याम् ॥ऋतम् । वोचे । नमसा । पृच्छ्यमानः । तव । आशसा । जातवेदः । यदि । इदम् । त्वम् । अस्य । क्षयसि । यत् । ह । विश्वम् । दिवि । यत् ऊँ इति । द्रविणम् । यत् । पृथिव्याम् ॥ṛtam | voce | namasā | pṛcchyamānaḥ | tava | āśasā | jāta-vedaḥ | yadi | idam | tvam | asya | kṣayasi | yat | ha | viśvam | divi | yat oṃ iti | draviṇam | yat | pṛthivyām

ऋतम्truth; cosmic order
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋ- ‘to go, to be in order’)
वःof you; your
वः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वोचेI have spoken / I speak
वोचे:
क्रिया
TypeVerb
Root√वच् (वचने)
नमसाwith reverence; with homage
नमसा:
करण
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
पृच्छ्यमानःbeing asked; when questioned
पृच्छ्यमानः:
कर्तृ (वक्तुः विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Root√प्रच्छ् (प्रश्ने) + श्य (यक्-प्रत्यय) → पृच्छ्य + मान (शानच्)
तवof you; your
तव:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्/त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आशसाwith hope; with expectation
आशसा:
करण
TypeNoun
Rootआशस् (प्रातिपदिक)
जातवेदःO Jātavedas (Agni), knower of beings
जातवेदः:
सम्बोधन
TypeNoun (proper/epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; अग्नि-विशेषण)
यदिif; when
यदि:
सम्बन्ध (शर्त/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootयदि
इदम्this
इदम्:
कर्म (वाक्ये ‘this’ as object/content)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्/त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof this; of it
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्षयसिyou dwell in / you rule over
क्षयसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्षि (क्षये/निवासे ‘to dwell, to rule/possess; to abide’)
यत्that which
यत्:
सम्बन्ध (यद्-तद्-सम्बन्ध)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed; surely
:
TypeIndeclinable
Root
विश्वम्all; the whole (universe)
विश्वम्:
कर्म/विषय (यत्-सम्बद्धम्)
TypeAdjective (substantive)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
दिविin heaven; in the sky
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
यत्that which
यत्:
सम्बन्ध
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
and; also; moreover
:
TypeIndeclinable
Root
द्रविणम्wealth; treasure
द्रविणम्:
कर्म/विषय
TypeNoun
Rootद्रविण (प्रातिपदिक)
यत्that which
यत्:
सम्बन्ध
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृथिव्याम्on earth; in the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)