HomeRig VedaMandala 4Sukta 36Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 4.36

Rishi: Rbhus (or poet addressing them within the Rbhu cycle of Book 4)
Devata: Rbhus
Chandas: Trishtubh (probable)

अनश्वो जातो अनभीशुरुक्थ्यो रथस्त्रिचक्रः परि वर्तते रजः । महत्तद्वो देव्यस्य प्रवाचनं द्यामृभवः पृथिवीं यच्च पुष्यथ ॥

अ॒न॒श्वो जा॒तो अ॑नभी॒शुरु॒क्थ्यो॒३॒॑ रथ॑स्त्रिच॒क्रः परि॑ वर्तते॒ रज॑: । म॒हत्तद्वो॑ दे॒व्य॑स्य प्र॒वाच॑नं॒ द्यामृ॑भवः पृथि॒वीं यच्च॒ पुष्य॑थ ॥

anaśvó jātó anabhī́śur ukthyò rathás tri-cakráḥ pári vartate rájaḥ | mahát tád vo devyásya prá-vācanam dyā́m ṛbhavaḥ pṛthivī́ṃ yát ca púṣyatha ||

A chariot is born without horses, without reins, fit for the hymn; with three wheels it moves around through the luminous spaces. Great is this your divine fame, O Rbhus, for you foster and increase both Heaven and Earth (the two planes of our being).

अ॒न॒श्वः । जा॒तः । अ॒न॒भी॒शुः । उ॒क्थ्यः॑ । रथः॑ । त्रि॒ऽच॒क्रः । परि॑ । व॒र्त॒ते॒ । रजः॑ । म॒हत् । तत् । वः॒ । दे॒व्य॑स्य । प्र॒ऽवाच॑नम् । द्याम् । ऋ॒भ॒वः॒ । पृ॒थि॒वीम् । यत् । च॒ । पुष्य॑थ ॥अनश्वः । जातः । अनभीशुः । उक्थ्यः । रथः । त्रिचक्रः । परि । वर्तते । रजः । महत् । तत् । वः । देव्यस्य । प्रवाचनम् । द्याम् । ऋभवः । पृथिवीम् । यत् । च । पुष्यथ ॥anaśvaḥ | jātaḥ | anabhīśuḥ | ukthyaḥ | rathaḥ | tri-cakraḥ | pari | vartate | rajaḥ | mahat | tat | vaḥ | devyasya | pra-vācanam | dyām | ṛbhavaḥ | pṛthivīm | yat | ca | puṣyatha

अनश्वःhorseless
अनश्वः:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootअनश्व (प्रातिपदिक; a- + अश्व)
जातःborn, arisen
जातः:
कर्तृ-पदस्य विशेषण
TypeParticiple
Root√जन् (जायते) → जात (कृदन्त)
अनभीशुःwithout reins
अनभीशुः:
विशेषण (रथस्य)
TypeAdjective
Rootअनभीशु (प्रातिपदिक; a- + अभीशु)
उक्थ्यःpraiseworthy / fit for hymns
उक्थ्यः:
विशेषण (रथस्य)
TypeAdjective
Rootउक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ ‘hymn’ + य)
रथःchariot
रथः:
कर्तृ (वर्तते)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
त्रिचक्रःthree-wheeled
त्रिचक्रः:
विशेषण (रथस्य)
TypeAdjective
Rootत्रिचक्र (प्रातिपदिक; त्रि + चक्र)
परिaround
परि:
क्रियाविशेषण (वर्तते)
TypeIndeclinable
Rootपरि
वर्ततेturns, moves
वर्तते:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तते)
रजःthe region/space
रजः:
कर्म (परि-वर्तते)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
महत्great
महत्:
विशेषण (तत्)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्तृ (अस्ति—अध्याहृत) / विषय
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
वःfor you / of you
वः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (प्रवाचनम्—‘for you/of you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
देव्यस्यof the divine one
देव्यस्य:
सम्बन्ध (प्रवाचनम्)
TypeAdjective
Rootदेव्य (प्रातिपदिक; देवी-सम्बन्धी)
प्रवाचनम्proclamation, utterance
प्रवाचनम्:
कर्तृ (अस्ति—अध्याहृत) / विधेय
TypeNoun
Rootप्रवाचन (प्रातिपदिक; प्र + √वच् → वाचन)
द्याम्heaven
द्याम्:
कर्म (पुष्यथ)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
ऋभवःO Rbhus (artisan-gods)
ऋभवः:
कर्तृ (पुष्यथ)
TypeNoun
Rootऋभु (प्रातिपदिक)
पृथिवीम्earth
पृथिवीम्:
कर्म (पुष्यथ)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
यत्which, that which
यत्:
कर्म (पुष्यथ) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Root
पुष्यथyou make thrive / you prosper
पुष्यथ:
क्रिया
TypeVerb
Root√पुष् (पुष्यति)