Mantra 9
Sukta 4.30
Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify metrically)
Samhita Patha (Devanagari)
दिवश्चिद्घा दुहितरं महान्महीयमानाम् । उषासमिन्द्र सं पिणक् ॥
Samhita Patha (IAST)
दि॒वश्चि॑द्घा दुहि॒तरं॑ म॒हान्म॑ही॒यमा॑नाम् । उ॒षास॑मिन्द्र॒ सं पि॑णक् ॥
Transliteration
diváś cid ghā duhítaraṃ mahā́n mahīyamā́nām | uṣā́sam índra sáṃ piṇak ||
Translation
Even the Daughter of Heaven, great and growing in greatness—the Dawn—you, O Indra, crushed and broke (the obstruction she had become).
Padapatha (Word Analysis)
दि॒वः । चि॒त् । घ॒ । दु॒हि॒तर॑म् । म॒हान् । म॒ही॒यमा॑नाम् । उ॒षस॑म् । इ॒न्द्र॒ । सम् । पि॒ण॒क् ॥दिवः । चित् । घ । दुहितरम् । महान् । महीयमानाम् । उषसम् । इन्द्र । सम् । पिणक् ॥divaḥ | cit | gha | duhitaram | mahān | mahīyamānām | uṣasam | indra | sam | piṇak
Word by Word
दिवःof heaven / of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ- ‘sky, heaven’)
चित्even; indeed
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय) < PIE *kʷid ‘indeed/ever’
घindeed; surely (emphatic particle)
घ:
—
TypeIndeclinable
Rootघ (अव्यय, निपात)
दुहितरम्the daughter
दुहितरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदुहितृ (प्रातिपदिक: दुहितृ-)
महान्great
महान्:
कर्तृ-विशेषण (इन्द्रस्य) / विशेषण
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक: महत्-)
महीयमानाम्growing great; becoming more mighty
महीयमानाम्:
कर्म-विशेषण
TypeParticiple (Adjective)
Rootमहीय (denom./intensive from मह्/महत् ‘to be great’) → वर्तमानकाले शानच्/आनच्-प्रत्ययान्त कृदन्त: महीयमान-
उषासम्Uṣas (Dawn)
उषासम्:
कर्म (दुहितरम् इत्यस्य अपि समन्वयः—उषास् = दिवः दुहिता)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक: उषस्-)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक: इन्द्र-)
सम्together; completely
सम्:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootसम् (उपसर्ग)
पिणक्pressed/compacted; struck together
पिणक्:
क्रिया
TypeVerb
Rootपिणक् (धातु: पिणक्/पिणच् ‘to press together, compact, crush’; RV aorist form) सह सम्-उपसर्ग