HomeRig VedaMandala 4Sukta 20Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 4.20

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4; Sukta 4.20 is Indra-hymn of Vāmadeva)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.20; verse-length and cadence consistent)

ईक्षे रायः क्षयस्य चर्षणीनामुत व्रजमपवर्तासि गोनाम् । शिक्षानरः समिथेषु प्रहावान्वस्वो राशिमभिनेतासि भूरिम् ॥

ईक्षे॑ रा॒यः क्षय॑स्य चर्षणी॒नामु॒त व्र॒जम॑पव॒र्तासि॒ गोना॑म् । शि॒क्षा॒न॒रः स॑मि॒थेषु॑ प्र॒हावा॒न्वस्वो॑ रा॒शिम॑भिने॒तासि॒ भूरि॑म् ॥

īkṣé rāyáḥ kṣáyasya carṣaṇīnā́m utá vrajám apa-vartā́si gónām | śikṣā-naráḥ sam-ithéṣu pra-hā́vān vásvo rāśím abhi-netā́si bhū́rim ||

You look upon and govern the plenitude (rāyas) and the abiding dwelling (kṣaya) of the human peoples; and you are the one who turns back (releases) the closed pen of the Rays of Light (go). Training the aspiring man in the battles within, striking down the obstructors, you lead us to the great heap of true riches (vasu) in abundance.

ईक्षे॑ । रा॒यः । क्षय॑स्य । च॒र्ष॒णी॒नाम् । उ॒त । व्र॒जम् । अ॒प॒ऽव॒र्ता । अ॒सि॒ । गोना॑म् । शि॒क्षा॒ऽन॒रः । स॒म्ऽइ॒थेषु॑ । प्र॒हाऽवा॒न् । वस्वः॑ । रा॒शिम् । अ॒भि॒ऽने॒ता । अ॒सि॒ । भूरि॑म् ॥ईक्षे । रायः । क्षयस्य । चर्षणीनाम् । उत । व्रजम् । अपवर्ता । असि । गोनाम् । शिक्षानरः । सम्इथेषु । प्रहावान् । वस्वः । राशिम् । अभिनेता । असि । भूरिम् ॥īkṣe | rāyaḥ | kṣayasya | carṣaṇīnām | uta | vrajam | apa-vartā | asi | gonām | śikṣānaraḥ | sam-itheṣu | prahāvān | vasvaḥ | rāśim | abhi-netā | asi | bhūrim

ईक्षेI behold / I look upon
ईक्षे:
TypeVerb
Rootईक्ष् (īkṣ) धातु
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध (genitive) / अधिकरण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootराय्/राय (प्रातिपदिक: रयि-/राय-)
क्षयस्यof dwelling/abode; of possession
क्षयस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक) < √क्षि (kṣi) ‘to dwell/settle; to possess’
चर्षणीनाम्of the peoples / of men
चर्षणीनाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootचर्षणि (प्रातिपदिक)
उतand; also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत
व्रजम्the pen/enclosure (cattle-pen)
व्रजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootव्रज (प्रातिपदिक)
अपवर्ताthe opener/turner-away (one who releases)
अपवर्ता:
कर्ता
TypeNoun (agent)
Rootअपवर्तृ (प्रातिपदिक) < √वृत्/√वर्त् ‘to turn’ with अप-
असिthou art
असि:
TypeVerb
Root√अस् (as) धातु
गोनाम्of cows / of cattle
गोनाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
शिक्षानरःman-instructing / trainer of men
शिक्षानरः:
कर्ता (विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootशिक्षानर (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास: ‘शिक्षा’ + ‘नर’)
समिथेषुin battles / in encounters
समिथेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसमिथ (प्रातिपदिक)
प्रहावान्mighty striker / smiter
प्रहावान्:
कर्ता (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रहावन् (प्रातिपदिक) < √हू/√हा ‘to strike/drive’ with प्र- (Vedic epithet)
वस्वःof wealth; of treasure
वस्वः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
राशिम्heap; mass; store
राशिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootराशि (प्रातिपदिक)
अभिनेताleader; bringer; conductor
अभिनेता:
कर्ता
TypeNoun (agent)
Rootअभिनेतृ (प्रातिपदिक) < √नी (nī) ‘to lead’ with अभि-
असिthou art
असि:
TypeVerb
Root√अस् (as) धातु
भूरिम्abundant; much
भूरिम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootभूरि (प्रातिपदिक)