HomeRig VedaMandala 4Sukta 18Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 4.18

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Āpaḥ (Waters) in service of Indra’s breakthrough (contextual); ultimately Indra’s action behind the waters
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

एता अर्षन्त्यललाभवन्तीॠतावरीरिव संक्रोशमानाः । एता वि पृच्छ किमिदं भनन्ति कमापो अद्रिं परिधिं रुजन्ति ॥

ए॒ता अ॑र्षन्त्यलला॒भव॑न्तीॠ॒ताव॑रीरिव सं॒क्रोश॑मानाः । ए॒ता वि पृ॑च्छ॒ किमि॒दं भ॑नन्ति॒ कमापो॒ अद्रिं॑ परि॒धिं रु॑जन्ति ॥

etā́ arṣanty alalā́-bhavántī ṛtā́varīr iva saṃ-króśamānāḥ | etā́ ví pṛccha kím idáṃ bhananti kám ā́po ádrim pari-dhíṃ rujanti ||

These rush forth, crying aloud like keepers of the Truth. Ask of them distinctly: what is this they proclaim? For whom do the Waters break the stone enclosure as a boundary?

ए॒ताः । अ॒र्ष॒न्ति॒ । अ॒ल॒ला॒ऽभव॑न्तीः । ऋ॒तव॑रीःऽइव । स॒म्ऽक्रोश॑मानाः । ए॒ताः । वि । पृ॒च्छ॒ । किम् । इ॒दम् । भ॒न॒न्ति॒ । कम् । आपः॑ । अद्रि॑म् । प॒रि॒ऽधिम् । रु॒ज॒न्ति॒ ॥एताः । अर्षन्ति । अललाभवन्तीः । ऋतवरीःइव । सम्क्रोशमानाः । एताः । वि । पृच्छ । किम् । इदम् । भनन्ति । कम् । आपः । अद्रिम् । परिधिम् । रुजन्ति ॥etāḥ | arṣanti | alalābhavantīḥ | ṛtavarīḥ-iva | sam-krośamānāḥ | etāḥ | vi | pṛccha | kim | idam | bhananti | kam | āpaḥ | adrim | pari-dhim | rujanti

एताःthese (f.)
एताः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अर्षन्तिthey rush/flow
अर्षन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootऋष् (धातु) ‘गत्यर्थे/स्रवणे’
अललाभवन्तीःnot obtaining (anything), unprofitable
अललाभवन्तीः:
कर्तृ (एताः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअललाभवत् (प्रातिपदिक; नकार-रहित ‘अललाभ’ + वत्) अथवा ‘अललाभ’ (विशेषण-आधार) + वत्
ऋतावरीःthe ṛta-following women (order-keeping)
ऋतावरीः:
कर्तृ (उपमान-रूपेण)
TypeNoun/Adjective
Rootऋतावरी (प्रातिपदिक; ऋत + आवरी)
इवlike
इव:
सम्बन्ध/उपमा
TypeIndeclinable
Rootइव
संक्रोशमानाःcrying out together
संक्रोशमानाः:
कर्तृ (एताः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeVerb (Participle)
Rootसम् + क्रुश् (धातु) ‘आक्रोशे’
एताःthese (f.)
एताः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विapart, distinctly
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootवि
पृच्छask (you)
पृच्छ:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्रच्छ्/पृच्छ् (धातु) ‘प्रश्ने’
किम्what?
किम्:
कर्म/विषय
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्म/विषय (किम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भनन्तिthey say/utter
भनन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootभन् (धातु) ‘शब्दे/भाषणे’ (वैदिक)
कम्whom?
कम्:
कर्म
TypePronoun
Rootक (किम्-प्रातिपदिकस्य रूपम्)
आपःthe waters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अद्रिम्the rock/stone
अद्रिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
परिधिम्the enclosing rim/boundary
परिधिम्:
कर्म (अद्रिम् इत्यस्य विशेषण/सम्बद्ध-वस्तु)
TypeNoun
Rootपरिधि (प्रातिपदिक)
रुजन्तिthey break, shatter
रुजन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootरुज् (धातु) ‘भङ्गे/विघाते’