HomeRig VedaMandala 4Sukta 18Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 4.18

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

अवद्यमिव मन्यमाना गुहाकरिन्द्रं माता वीर्येणा न्यृष्टम् । अथोदस्थात्स्वयमत्कं वसान आ रोदसी अपृणाज्जायमानः ॥

अ॒व॒द्यमि॑व॒ मन्य॑माना॒ गुहा॑क॒रिन्द्रं॑ मा॒ता वी॒र्ये॑णा॒ न्यृ॑ष्टम् । अथोद॑स्थात्स्व॒यमत्कं॒ वसा॑न॒ आ रोद॑सी अपृणा॒ज्जाय॑मानः ॥

avádyam iva mányamānā guhā́ akar índraṃ mātā́ vī́ryeṇā ní-ṛṣṭam | áthod asthāt svayám átkaṃ vásāna ā́ rodasī́ apṛṇāj jā́yamānaḥ ||

Thinking him as though blameworthy, the Mother made Indra into a hiding-place, thrust down by his own force. Then he arose of himself, clothing himself with his armor; being born, he filled the two worlds.

अ॒व॒द्यम्ऽइ॑व । मन्य॑माना । गुहा॑ । अ॒कः॒ । इन्द्र॑म् । मा॒ता । वी॒र्ये॑ण । निऽऋ॑ष्टम् । अथ॑ । उत् । अ॒स्था॒त् । स्व॒यम् । अत्क॑म् । वसा॑नः । आ । रोद॑सी॒ इति॑ । अ॒पृ॒णा॒त् । जाय॑मानः ॥अवद्यम्इव । मन्यमाना । गुहा । अकः । इन्द्रम् । माता । वीर्येण । निऋष्टम् । अथ । उत् । अस्थात् । स्वयम् । अत्कम् । वसानः । आ । रोदसी इति । अपृणात् । जायमानः ॥avadyam-iva | manyamānā | guhā | akaḥ | indram | mātā | vīryeṇa | ni-ṛṣtam | atha | ut | asthāt | svayam | atkam | vasānaḥ | ā | rodasī iti | apṛṇāt | jāyamānaḥ

अवद्यम्a fault / blame
अवद्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअवद्य (प्रातिपदिक) < अव-√द्या/√द्यै (निन्दा/दोष) (निःसृत-भावे ‘दोष/निन्द्य’)
इवas if / like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
मन्यमानाthinking / deeming
मन्यमाना:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Root√मन् (मन्यते) + शानच्
गुहाकरिthe cave-maker / one who makes (a place) hidden
गुहाकरि:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective (epithet)
Rootगुहा (प्रातिपदिक) + √कृ (करोति) (समास/कृदन्त-प्रयोगः)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
माताthe mother
माता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
वीर्येणwith (her) strength / valor
वीर्येण:
करण
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
न्यृष्टम्driven down / pressed down
न्यृष्टम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeVerb (past participle)
Rootनि + √ऋष्/√ऋञ्ज् (आघात/प्रेरण) + क्त (भूतकर्मणि)
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ (निपात)
उदस्थात्he stood up / arose
उदस्थात्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootउद् + √स्था (तिष्ठति)
स्वयम्by himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (निपात)
अत्कम्a garment / covering
अत्कम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअत्क (प्रातिपदिक; ‘वस्त्र/आवरण’ इत्यर्थे वैदिक)
वसानःwearing / clothing himself
वसानः:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Root√वस् (वसते/वसति ‘परिधान’) + शानच्
forth / unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
रोदसीthe two worlds (Heaven and Earth)
रोदसी:
कर्म
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
अपृणात्he filled
अपृणात्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootआ + √पॄ (पृणाति ‘पूरयति’)
जायमानःbeing born / as he was being born
जायमानः:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Root√जन् (जायते) + शानच्