HomeRig VedaMandala 4Sukta 18Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 4.18

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

गृष्टिः ससूव स्थविरं तवागामनाधृष्यं वृषभं तुम्रमिन्द्रम् । अरीळ्हं वत्सं चरथाय माता स्वयं गातुं तन्व इच्छमानम् ॥

गृ॒ष्टिः स॑सूव॒ स्थवि॑रं तवा॒गाम॑नाधृ॒ष्यं वृ॑ष॒भं तुम्र॒मिन्द्र॑म् । अरी॑ळ्हं व॒त्सं च॒रथा॑य मा॒ता स्व॒यं गा॒तुं त॒न्व॑ इ॒च्छमा॑नम् ॥

gṛṣṭíḥ sasū́va stháviraṃ tavāgā́m anādhṛ́ṣyaṃ vṛṣabháṃ tumrám índram | arī́ḷhaṃ vatsáṃ cárathāya mātā́ svayáṃ gātúṃ tanvá icchámānam ||

The strong cow bore for you the steadfast, ever-advancing Indra—unassailable bull, impetuous in power. The mother bore the uninjured calf for his ranging, himself desiring a path for the body of his being.

गृ॒ष्टिः । सा॒सू॒व॒ । स्थवि॑रम् । त॒वा॒गाम् । अ॒ना॒धृ॒ष्यम् । वृ॒ष॒भम् । तुम्र॑म् । इन्द्र॑म् । अरी॑ळ्हम् । व॒त्सम् । च॒रथा॑य । मा॒ता । स्व॒यम् । गा॒तुम् । त॒न्वे॑ । इ॒च्छमा॑नम् ॥गृष्टिः । सासूव । स्थविरम् । तवागाम् । अनाधृष्यम् । वृषभम् । तुम्रम् । इन्द्रम् । अरीळ्हम् । वत्सम् । चरथाय । माता । स्वयम् । गातुम् । तन्वे । इच्छमानम् ॥gṛṣṭiḥ | sāsūva | sthaviram | tavāgām | anādhṛṣyam | vṛṣabham | tumram | indram | arīḷham | vatsam | carathāya | mātā | svayam | gātum | tanve | icchamānam

गृ॒ष्टिःthe (milk-)cow / the cow (as mother)
गृ॒ष्टिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगृ॒ष्टि- (प्रातिपदिक; ‘गृष्टि’ = दुग्धा/प्रसूतिगोः) संभवतः √गृ/गॄ (ग्रहणे/गर्जने) से व्युत्पन्न नाम
स॑सूवhas borne / gave birth
स॑सूव:
क्रिया
TypeVerb
Root√सू (प्रसवे) + स- (उपसर्ग/प्रत्ययात्मक पुनरुक्ति) → ससूव
स्थवि॑रम्strong, stout, mighty
स्थवि॑रम्:
कर्म (विशेषण) / कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootस्थविर- (प्रातिपदिक)
तवof you / your
तव:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootत्वद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आगाम्came / approached
आगाम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-√गम् (गत्यर्थे)
अनाधृष्यम्unassailable, not to be overpowered
अनाधृष्यम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्- + आधृष्य- (√धृष् ‘धर्षणे/साहसे’ से; ‘आधृष्य’ = धर्षयितुं शक्य) → अनाधृष्य-
वृषभम्bull (metaphor: the powerful one)
वृषभम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृषभ- (प्रातिपदिक)
तुम्रम्fierce, impetuous
तुम्रम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुम्र- (प्रातिपदिक; ‘उग्र/तीव्र/प्रबल’)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र- (देवनाम-प्रातिपदिक)
अरीळ्हम्uninjured, unharmed, unbroken
अरीळ्हम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअरीळ्ह- (प्रातिपदिक; √रीढ्/√रिह् ‘लेहने/घर्षणे’ से; अर्थ ‘अक्षत/अविद्ध/अपराजित’)
वत्सम्calf
वत्सम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवत्स- (प्रातिपदिक)
चरथायfor roaming / for moving about
चरथाय:
सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootचरथ- (प्रातिपदिक; ‘चलना/विहार/गमन’)
माताthe mother
माता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमातृ- (प्रातिपदिक)
स्वयम्by herself / of her own accord
स्वयम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
गातुम्a path / passage
गातुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगातु- (प्रातिपदिक; √गा/√गम् से ‘गमन/मार्ग’)
तन्वेfor (his) body / for himself
तन्वे:
सम्प्रदान (हित/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootतनू- (प्रातिपदिक)
इच्छमानम्desiring, seeking
इच्छमानम्:
कर्म (विशेषण; इन्द्रम्/वत्सम् का)
TypeVerb
Root√इष्/इच्छ् (इच्छायाम्) → इच्छमान (वर्तमान कृदन्त)