HomeRig VedaMandala 4Sukta 16Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 4.16

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

अच्छा कविं नृमणो गा अभिष्टौ स्वर्षाता मघवन्नाधमानम् । ऊतिभिस्तमिषणो द्युम्नहूतौ नि मायावानब्रह्मा दस्युरर्त ॥

अच्छा॑ क॒विं नृ॑मणो गा अ॒भिष्टौ॒ स्व॑र्षाता मघव॒न्नाध॑मानम् । ऊ॒तिभि॒स्तमि॑षणो द्यु॒म्नहू॑तौ॒ नि मा॒यावा॒नब्र॑ह्मा॒ दस्यु॑रर्त ॥

ácchā kavíṃ nṛ́-maṇo gā́ abhíṣṭau svàr-sātā maghavan nā́dhamānam | ūtíbhis tám íṣaṇo dyumná-hūtau ní māyā́vān á-brahmā dásyur arta ||

Move toward the seer-poet, O leader of the human mind, in the desired victory—O winner of the luminous heaven, O bounteous one, as he calls aloud. By your helps, impelling him in the invocation of the shining plenitudes, cast down the deceitful, wordless Dasyu-force.

अच्छ॑ । क॒विम् । नृ॒ऽम॒नः॒ । गाः॒ । अ॒भिष्टौ॑ । स्वः॑ऽसाता । म॒घ॒ऽव॒न् । नाद॑मानम् । ऊ॒तिऽभिः॑ । तम् । इ॒ष॒णः॒ । द्यु॒म्नऽहू॑तौ । नि । मा॒याऽवा॑न् । अब्र॑ह्मा । दस्युः॑ । अ॒र्त॒ ॥अच्छ । कविम् । नृमनः । गाः । अभिष्टौ । स्वःसाता । मघवन् । नादमानम् । ऊतिभिः । तम् । इषणः । द्युम्नहूतौ । नि । मायावान् । अब्रह्मा । दस्युः । अर्त ॥accha | kavim | nṛ-manaḥ | gāḥ | abhiṣṭau | svaḥ-sātā | magha-van | nādamānam | ūti-bhiḥ | tam | iṣaṇaḥ | dyumna-hūtau | ni | māyāvān | abrahmā | dasyuḥ | arta

अच्छाtowards, hither
अच्छा:
अधिकारण (गत्यर्थ-निर्देश) / उपपद
TypeIndeclinable
Rootअञ्च् (गत्यर्थ) > अव्यय ‘अच्छा’
कविम्the seer/poet
कविम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
नृमणःman-spirited, of heroic mind
नृमणः:
कर्तृ (सम्बोधनार्थ-विशेषण) / विशेष्य-विशेषणभाव
TypeAdjective (used substantively) / Epithet
Rootनृमण (प्रातिपदिक; नृ- ‘पुरुष’ + मनस्/मन् ‘मन/भाव’)
गाsing (you)!
गा:
क्रिया
TypeVerb
Rootगै (गाने) > गा (लोट्/आज्ञार्थ)
अभिष्टौin/at the praise (act of laudation)
अभिष्टौ:
अधिकारण
TypeNoun (action-noun) / Kṛdanta-derived
Rootअभि-स्तु (स्तुतौ) > अभिष्टु (कृदन्त) / ‘अभिष्टु’ (स्तुति)
स्वर्षाताwinner of heaven/light
स्वर्षाता:
कर्तृ (विशेषण) / सम्बोधन-विशेषण
TypeNoun (agent) / Epithet
Rootस्वर्-सा (साने/जये) > स्वर्षातृ (प्रातिपदिक)
मघवन्O bountiful one
मघवन्:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative) / Epithet
Rootमघवन् (प्रातिपदिक; ‘दानशील/सम्पन्न’)
आधमानम्blowing/enkindling (the fire), inflaming
आधमानम्:
कर्म (कविम् इत्यस्य विशेषण) / कर्मपद
TypeParticiple (present) used adjectivally
Rootआ-ध्मा (ध्माने ‘फूंकना/प्रज्वलन’) > आधमान (वर्तमान कृदन्त)
ऊतिभिःwith helps/aids
ऊतिभिः:
करण
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक; √अव्/ऊ ‘रक्षण/सहाय’)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
इषणःthe impeller/instigator
इषणः:
कर्तृ (विशेषण) / विशेष्य-विशेषणभाव
TypeNoun/Adjective
Rootइष् (इच्छा/प्रेरणे) > इषण (प्रातिपदिक ‘प्रेरक/उत्साहक’)
द्यु्म्नहूतौin the glory-invocation / in the call for splendour
द्यु्म्नहूतौ:
अधिकारण
TypeNoun (compound)
Rootद्यु्म्न-हूति (समास; द्यु्म्न ‘यशस्/तेजस्’ + हूति ‘आह्वान/आहूति’)
निdown, away
नि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
मायावान्possessing magic/illusion
मायावान्:
कर्तृ (अगले पद ‘दस्युः’ का विशेषण) / विशेषण
TypeAdjective
Rootमाया-वन् (प्रातिपदिक; माया + वन्त्)
अब्रह्माwithout sacred word/without hymn
अब्रह्मा:
कर्तृ (दस्युः का विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-ब्रह्मन् (नञ्-समास; ब्रह्मन् ‘स्तोत्र/पवित्र वचन’)
दस्युःthe Dasyu/hostile foe
दस्युः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदस्यु (प्रातिपदिक)
ऋर्तwent away/was driven off
ऋर्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootऋ (गत्यर्थ) > अर् (वेदिक रूप) / √ऋ ‘गमन’