HomeRig VedaMandala 4Sukta 16Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 4.16

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

अपो वृत्रं वव्रिवांसं पराहन्प्रावत्ते वज्रं पृथिवी सचेताः । प्रार्णांसि समुद्रियाण्यैनोः पतिर्भवञ्छवसा शूर धृष्णो ॥

अ॒पो वृ॒त्रं व॑व्रि॒वांसं॒ परा॑ह॒न्प्राव॑त्ते॒ वज्रं॑ पृथि॒वी सचे॑ताः । प्रार्णां॑सि समु॒द्रिया॑ण्यैनो॒: पति॒र्भव॒ञ्छव॑सा शूर धृष्णो ॥

apó vṛtráṃ vavri-vā́ṃsaṃ párāhan prā́vat te vájraṃ pṛthivī́ sá-cetāḥ | prā́rṇāṃsi samudriyā́ṇy aínōḥ pátir bhávān śávasā śūra dhṛ́ṣṇo ||

You struck down Vṛtra who had covered the waters; the Earth, consenting in consciousness, urged forward your thunderbolt. You set free the oceanic currents, becoming their lord—O hero, bold by your force.

अ॒पः । वृ॒त्रम् । व॒व्रि॒ऽवांस॑म् । परा॑ । अ॒ह॒न् । प्र । आ॒व॒त् । ते॒ । वज्र॑म् । पृ॒थि॒वी । सऽचे॑ताः । प्र । अर्णां॑सि । स॒मु॒द्रिया॑णि । ऐ॒नोः॒ । पतिः॑ । भव॑न् । शव॑सा । शू॒र॒ । धृ॒ष्णो॒ इति॑ ॥अपः । वृत्रम् । वव्रिवांसम् । परा । अहन् । प्र । आवत् । ते । वज्रम् । पृथिवी । सचेताः । प्र । अर्णांसि । समुद्रियाणि । ऐनोः । पतिः । भवन् । शवसा । शूर । धृष्णो इति ॥apaḥ | vṛtram | vavri-vāṃsam | parā | ahan | pra | āvat | te | vajram | pṛthivī | sa-cetāḥ | pra | arṇāsi | samudriyāṇi | ainoḥ | patiḥ | bhavan | śavasā | śūra | dhṛṣṇo iti

अपःwaters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
वृत्रम्Vṛtra (the obstructor)
वृत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक) < √वृ (वरणे/आवरणे)
वव्रिवांसम्having covered/blocked
वव्रिवांसम्:
विशेषण (कर्मणि) / कर्म
TypeParticiple (Adjective)
Root√वृ (वरणे/आवरणे) → वव्रिवस् (परिपूर्ण/अभ्यास-परस्मैपदी कृदन्त-प्रातिपदिक)
पराaway, forth
परा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपरा (उपसर्ग/अव्यय)
अहन्he slew
अहन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√हन् (हिंसागत्योः)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
अवत्ते(it) set in motion / turned (towards) (Vedic usage)
अवत्ते:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृ/√वर्त् (वर्तने/आवर्तने) (पाठभेद-संभाव्य); here: √वृ (आवरणे/वरणे) in causative/old injunctive-like usage is debated
वज्रम्the thunderbolt
वज्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
पृथिवीthe Earth
पृथिवी:
कर्तृ (सह-कर्तृ/उपकर्तृ) / विषय
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक) < पृथु
सचेताःin accord, attentive, consenting
सचेताः:
विशेषण (कर्तृ/विषय)
TypeAdjective
Rootस-चेतस् (प्रातिपदिक) < √चित् (चेतने)
प्रforth
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
अर्णांसिfloods, waves
अर्णांसि:
कर्म/कर्तृ (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootअर्ण (प्रातिपदिक)
समुद्रियाणिoceanic, belonging to the sea
समुद्रियाणि:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसमुद्रिय (प्रातिपदिक) < समुद्र
एनॊःof sin/evil (of the guilt)
एनॊः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootएनस्/एन (प्रातिपदिक; ‘guilt/evil’ or ‘this’) — here traditional: एनः (पाप)
पतिःlord, master
पतिः:
कर्तृ/विधेय
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
भवन्becoming, being
भवन्:
विधेय (पतिः … भवन्) / कर्तृ
TypeParticiple
Root√भू (सत्तायाम्) → भवत् (वर्तमान कृदन्त)
शवसाby might, with strength
शवसा:
करण
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
शूरO hero
शूर:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative) / Adjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
धृष्णोO bold one, daring
धृष्णो:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative)
Rootधृष्णु (प्रातिपदिक) < √धृष् (धर्षणे/साहसे)