HomeRig VedaMandala 4Sukta 16Mantra 12
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 4.16

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

कुत्साय शुष्णमशुषं नि बर्हीः प्रपित्वे अह्नः कुयवं सहस्रा । सद्यो दस्यून्प्र मृण कुत्स्येन प्र सूरश्चक्रं वृहतादभीके ॥

कुत्सा॑य॒ शुष्ण॑म॒शुषं॒ नि ब॑र्हीः प्रपि॒त्वे अह्न॒: कुय॑वं स॒हस्रा॑ । स॒द्यो दस्यू॒न्प्र मृ॑ण कु॒त्स्येन॒ प्र सूर॑श्च॒क्रं वृ॑हताद॒भीके॑ ॥

kútsāya śúṣṇam aśúṣaṃ ní barhīḥ pra-pitvé áhnaḥ kúyavaṃ sahásrā | sadyó dásyūn prá mṛṇa kútsyena prá sū́raś cakráṃ vṛhatād abhī́ke ||

For Kútsa you struck down Śuṣṇa, the withholder of increase; in the meeting of the days you shattered the thousandfold Kuyava. At once smite down the Dasyus with Kútsa; and let the Sun’s wheel roll vast in the near field of our being.

कुत्सा॑य । शुष्ण॑म् । अ॒शुष॑म् । नि । ब॒र्हीः॒ । प्र॒ऽपि॒त्वे । अह्नः॑ । कुय॑वम् । स॒हस्रा॑ । स॒द्यः । दस्यू॑न् । प्र । मृ॒ण॒ । कु॒त्स्येन॑ । प्र । सूरः॑ । च॒क्रम् । वृ॒ह॒ता॒त् । अ॒भीके॑ ॥कुत्साय । शुष्णम् । अशुषम् । नि । बर्हीः । प्रपित्वे । अह्नः । कुयवम् । सहस्रा । सद्यः । दस्यून् । प्र । मृण । कुत्स्येन । प्र । सूरः । चक्रम् । वृहतात् । अभीके ॥kutsāya | śuṣṇam | aśuṣam | ni | barhīḥ | pra-pitve | ahnaḥ | kuyavam | sahasrā | sadyaḥ | dasyūn | pra | mṛṇa | kutsyena | pra | sūraḥ | cakram | vṛhatāt | abhīke

कुत्सायto/for Kutsa
कुत्साय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootकुत्स (प्रातिपदिक)
शुष्णम्Śuṣṇa (the demon)
शुष्णम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशुष्ण (प्रातिपदिक)
अशुषम्un-dried / not withered (i.e., vigorous)
अशुषम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootशुष् (धातु; शोषणे) → अशुष (कृदन्त/विशेषण)
निdown, away (prefix)
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
बर्हीःthou didst smite/strike down
बर्हीः:
कर्तृ (अन्तर्निहित ‘त्वम्’)
TypeVerb
Rootबर्ह्/बर्हिस् (प्रातिपदिक; ‘काटना/विस्तार’ से) अथवा √बर्ह् (धातु) से निष्पन्न
प्रपित्वेin companionship / in close encounter
प्रपित्वे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootप्रपित्व (प्रातिपदिक; ‘सहाय/संग’ अर्थे)
अह्नःof the day
अह्नः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
कुयवम्Kuyava (a foe/dasyu)
कुयवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकुयव (प्रातिपदिक; दस्यु-नाम)
सहस्राःthousands
सहस्राः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
सद्यःimmediately
सद्यः:
TypeIndeclinable
Rootसद्यस् (अव्यय)
दस्यून्the Dasyus (hostile tribes/demons)
दस्यून्:
कर्म
TypeNoun
Rootदस्यु (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward (prefix)
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
मृणsmite, crush
मृण:
कर्तृ (अन्तर्निहित ‘त्वम्’)
TypeVerb
Root√मृण् (धातु; हिंसायाम्/नाशने)
कुत्स्येनwith/through (the help of) Kutsa
कुत्स्येन:
करण
TypeAdjective
Rootकुत्स्य (विशेषण/प्रातिपदिक: ‘कुत्स-सम्बन्धिन्’)
प्रforth (prefix)
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
सूरःthe hero (Indra)
सूरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
चक्रम्wheel, discus
चक्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
वृहतात्may (he) make great / may (it) become great
वृहतात्:
कर्तृ (सूरः)
TypeVerb
Root√वृह् (धातु; वर्धने/विस्तारे) → वृहत् (विशेषण) + तात् (आशीर्लिङ्/विधिलिङ्-प्रत्ययात्मक)
अभीकेin the encounter, in close combat
अभीके:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअभीक (प्रातिपदिक; ‘समीपे/युद्धे’)