HomeRig VedaMandala 4Sukta 16Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 4.16

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

यासि कुत्सेन सरथमवस्युस्तोदो वातस्य हर्योरीशानः । ऋज्रा वाजं न गध्यं युयूषन्कविर्यदहन्पार्याय भूषात् ॥

यासि॒ कुत्से॑न स॒रथ॑मव॒स्युस्तो॒दो वात॑स्य॒ हर्यो॒रीशा॑नः । ऋ॒ज्रा वाजं॒ न गध्यं॒ युयू॑षन्क॒विर्यदह॒न्पार्या॑य॒ भूषा॑त् ॥

yā́si kútsena sá-ratham avasyús tódó vā́tasya háryor ī́śānaḥ | ṛjrā́ vā́jaṃ ná gádhyaṃ yuyū́ṣan kavír yád áhan pā́ryāya bhū́ṣāt ||

You go with Kútsa on the same chariot, desiring our good; you are the goad of the Wind, the master of the two tawny steeds. Urging on the straight-going plenitude of force like a swift course, the seer struck for the farther shore, to make the passage beautiful and accomplished.

यासि॑ । कुत्से॑न । स॒ऽरथ॑म् । अ॒व॒स्युः । तो॒दः । वात॑स्य । हर्योः॑ । ईशा॑नः । ऋ॒ज्रा । वाज॑म् । न । गध्य॑म् । युयू॑षन् । क॒विः । यत् । अह॑न् । पार्या॑य । भूषा॑त् ॥यासि । कुत्सेन । सरथम् । अवस्युः । तोदः । वातस्य । हर्योः । ईशानः । ऋज्रा । वाजम् । न । गध्यम् । युयूषन् । कविः । यत् । अहन् । पार्याय । भूषात् ॥yāsi | kutsena | sa-ratham | avasyuḥ | todaḥ | vātasya | haryoḥ | īśānaḥ | ṛjrā | vājam | na | gadhyam | yuyūṣan | kaviḥ | yat | ahan | pāryāya | bhūṣāt

यासिyou go / you proceed
यासि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
कुत्सेनwith Kutsa
कुत्सेन:
सह/साकं (सहकर्ता) / Karaṇa (सहयोग-भाव)
TypeNoun
Rootकुत्स (प्रातिपदिक)
सरथम्together with the chariot / in one chariot
सरथम्:
(क्रियाविशेषण) / Adhikaraṇa (रीति-भाव)
TypeAdjective
Rootस-रथ (प्रातिपदिक)
अवस्युःseeking help / desirous of aid
अवस्युः:
कर्तृ (यासि-क्रियायाः कर्ता)
TypeAdjective
Rootअवस् (प्रातिपदिक; ‘सहायता/रक्षा’), अवस्यु (इच्छार्थक)
स्तोदःthe praiser
स्तोदः:
कर्तृ (यासि-क्रियायाः कर्ता; अवस्युः इत्यस्य विशेषणवत्)
TypeNoun
Rootस्तु (धातु) → स्तोद (कृदन्त-प्रातिपदिक)
वातस्यof the wind
वातस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
हर्योःof the two bay steeds
हर्योः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
ईशानःruling / master
ईशानः:
कर्तृ (यासि-क्रियायाः कर्ता; विशेषण)
TypeAdjective
Rootईश् (धातु) → ईशान (कृदन्त-प्रातिपदिक, वर्तमानकाले)
ऋज्राःthe ruddy ones (steeds)
ऋज्राः:
कर्तृ (युयूषन्-क्रियायाः कर्ता)
TypeAdjective
Rootऋज्र (प्रातिपदिक)
वाजम्prize / strength / booty
वाजम्:
कर्म (गध्यं/गाध्यम् इत्यस्य लक्ष्य-भावः)
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
like
:
(सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
गध्यम्to be won / attainable
गध्यम्:
कर्म (वाजम्—विशेषण)
TypeAdjective
Rootगध्यम (प्रातिपदिक; RV-प्रयोगः, ‘गाध्य/गम्य’ इव—प्राप्य/लभ्य)
युयूषन्striving / eager to win
युयूषन्:
कर्तृ (मुख्य-कर्तृ-विशेषण)
TypeVerb (participle)
Rootयु (धातु) → युयूष् (इच्छार्थक/देशिदेरटिव्), वर्तमान कृदन्त
कविःthe sage / seer
कविः:
कर्तृ (अहन्-क्रियायाः कर्ता)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
यत्when / that
यत्:
(वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अहन्he slew
अहन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
पार्यायfor (one) beyond / for the farther side
पार्याय:
सम्प्रदान (हित/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootपार्य (प्रातिपदिक; ‘पार-सम्बन्धी/पार-गामी’)
भूषात्may he adorn / may he make splendid
भूषात्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभूष् (धातु)