Mantra 6
Sukta 4.15
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable; short 3-pāda form typical of gāyatrī-like verses)
Samhita Patha (Devanagari)
तमर्वन्तं न सानसिमरुषं न दिवः शिशुम् । मर्मृज्यन्ते दिवेदिवे ॥
Samhita Patha (IAST)
तमर्व॑न्तं॒ न सा॑न॒सिम॑रु॒षं न दि॒वः शिशु॑म् । म॒र्मृ॒ज्यन्ते॑ दि॒वेदि॑वे ॥
Transliteration
tám árvantaṃ na sānasím aruṣáṃ na diváḥ śíśum | marmṛ́jyante divé-dive ||
Translation
Him they polish day by day—like a racing steed for winning, like the ruddy child of heaven—till the flame grows perfect in its shining form.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । अर्व॑न्तम् । न । सा॒न॒सिम् । अ॒रु॒षम् । न । दि॒वः । शिशु॑म् । म॒र्मृ॒ज्यन्ते॑ । दि॒वेऽदि॑वे ॥तम् । अर्वन्तम् । न । सानसिम् । अरुषम् । न । दिवः । शिशुम् । मर्मृज्यन्ते । दिवेदिवे ॥tam | arvantam | na | sānasim | aruṣam | na | divaḥ | śiśum | marmṛjyante | dive--dive
Word by Word
तम्him/that (one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अर्वन्तम्the steed/horse
अर्वन्तम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्वन्त् (प्रातिपदिक) < अर्वन् ‘घोड़ा’
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
सानसिम्winning/obtaining (one); the ‘gainer’ (as a quality)
सानसिम्:
कर्म
TypeNoun (abstract/quality) / Adjective (used substantively)
Rootसानसि (प्रातिपदिक; Vedic) < √सन्/सन् ‘to gain, win’ (nominal)
अरुषम्ruddy, tawny
अरुषम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
दिवःof heaven/of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
शिशुम्child, young one
शिशुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
मर्मृज्यन्तेthey cleanse/polish themselves / are being polished
मर्मृज्यन्ते:
कर्तृ (they themselves as agents; middle voice)
TypeVerb
Root√मृज् (मार्जने ‘to wipe/clean/polish’) with intensive/reduplicated stem मर्मृज्
दिवे-दिवेday by day
दिवे-दिवे:
अधिकरण (काल)
TypeNoun (adverbial repetition)
Rootदिव् (प्रातिपदिक)