Mantra 5
Sukta 4.15
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable; short 3-pāda form typical of gāyatrī-like verses)
Samhita Patha (Devanagari)
अस्य घा वीर ईवतोऽग्नेरीशीत मर्त्यः । तिग्मजम्भस्य मीळ्हुषः ॥
Samhita Patha (IAST)
अस्य॑ घा वी॒र ईव॑तो॒ऽग्नेरी॑शीत॒ मर्त्य॑: । ति॒ग्मज॑म्भस्य मी॒ळ्हुष॑: ॥
Transliteration
ásya ghā vīrá ī́vato’gnér īśīta mártyaḥ | tigmá-jambhasya mīḷhúṣaḥ ||
Translation
Of this Agni indeed—the impetuous giver—the mortal hero becomes master: of the sharp-jawed strong helper who grants the needed succour.
Padapatha (Word Analysis)
अस्य॑ । घ॒ । वी॒रः । ईव॑तः । अ॒ग्नेः । ई॒शी॒त॒ । मर्त्यः॑ । ति॒ग्मऽज॑म्भस्य । मी॒ळ्हुषः॑ ॥अस्य । घ । वीरः । ईवतः । अग्नेः । ईशीत । मर्त्यः । तिग्मजम्भस्य । मीळ्हुषः ॥asya | gha | vīraḥ | īvataḥ | agneḥ | īśīta | martyaḥ | tigma-jambhasya | mīḷhuṣaḥ
Word by Word
अस्यof this (one), of him/it
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य (षष्ठी एकवचन)
घindeed, surely
घ:
—
TypeIndeclinable
Rootघ (निपात)
वीरःthe hero, the strong man
वीरः:
Kartā
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
ईवतःof the impetuous/energetic (one)
ईवतः:
सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootईवत् (प्रातिपदिक; ‘उत्साही/वेगवान्’ इत्यर्थे) → ईवतः
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (Genitive: ‘of Agni’)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ईशीतrules, is master (of)
ईशीत:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootईश् (धातु) ‘to rule, to be master of’
मर्त्यःa mortal
मर्त्यः:
Kartā (ईशीत इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
तिग्मजम्भस्यof the sharp-jawed (one)
तिग्मजम्भस्य:
सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective (epithet)
Rootतिग्म-जम्भ (समास-प्रातिपदिक; तिग्म ‘sharp’ + जम्भ ‘jaw/teeth’) → तिग्मजम्भस्य
मीळ्हुषःof the gracious/bountiful (one)
मीळ्हुषः:
सम्बन्ध (Genitive: ‘of the gracious/bountiful one’)
TypeNoun/Adjective
Rootमीळ्हु (प्रातिपदिक; ‘अनुग्राहक/दातार’—RV में अग्नि/देव-विशेषण) → मीळ्हुषः