Mantra 4
Sukta 4.15
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable; short 3-pāda form typical of gāyatrī-like verses)
Samhita Patha (Devanagari)
अयं यः सृञ्जये पुरो दैववाते समिध्यते । द्युमाँ अमित्रदम्भनः ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒यं यः सृञ्ज॑ये पु॒रो दै॑ववा॒ते स॑मि॒ध्यते॑ । द्यु॒माँ अ॑मित्र॒दम्भ॑नः ॥
Transliteration
a॒yaṃ yaḥ sṛñjáye puró daívavāté sami̱dhyaté | dyu̱mā́m̐ amitrá-dámbhanaḥ ||
Translation
This is he—who for Sṛñjaya is kindled before the divine impulsion: luminous in mind, a breaker of the hostile powers of falsity.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒यम् । यः । सृञ्ज॑ये । पु॒रः । दै॒व॒ऽवा॒ते । स॒म्ऽइ॒ध्यते॑ । द्यु॒ऽमान् । अ॒मि॒त्र॒ऽदम्भ॑नः ॥अयम् । यः । सृञ्जये । पुरः । दैववाते । सम्इध्यते । द्युमान् । अमित्रदम्भनः ॥ayam | yaḥ | sṛñjaye | puraḥ | daiva-vāte | sam-idhyate | dyu-mān | amitra-dambhanaḥ
Word by Word
अयम्this (one)
अयम्:
कर्तृ (विशेष्य-निर्देशः) / विषय-निर्देशकः
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाचकः) / यः-सम्बन्धः
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सृञ्जयेfor Sṛñjaya
सृञ्जये:
सम्प्रदान (यस्यार्थे) / लाभार्थ-सम्बन्धः
TypeNoun (proper name)
Rootसृञ्जय (प्रातिपदिक; जन/राजन्-नाम)
पुरःin front; forth
पुरः:
अधिकरण (देश/दिशा-निर्देशः) / क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय/उपसर्गीय-प्रातिपदिक; ‘in front’)
दैववातेin the divine wind (in the heaven-sent breeze)
दैववाते:
अधिकरण (सप्तमी—स्थितिः/अवसरः) / ‘in/at’
TypeNoun
Rootदैववात (प्रातिपदिक; ‘divine wind’/‘heaven-sent wind’)
समिध्यतेis kindled; kindles (itself)
समिध्यते:
क्रिया (मुख्यक्रिया); कर्ता = अयम्/यः
TypeVerb
Rootसम्-इध् (धातु: इध् ‘to kindle’, उपसर्गः सम्)
द्युमान्brilliant; radiant
द्युमान्:
कर्तृ-विशेषणम् (अयम्/यः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootद्यु-मान् (प्रातिपदिक; ‘possessing brilliance’)
अमित्रदम्भनःcrusher (or confounder) of foes
अमित्रदम्भनः:
कर्तृ-विशेषणम् (अयम्/यः-विशेषणम्)
TypeAdjective (compound)
Rootअमित्र-दम्भन (प्रातिपदिक; ‘foe-crushing/foe-deceiving’)