Mantra 2
Sukta 4.15
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
अग्निर्होता नो अध्वरे वाजी सन्परि णीयते । देवो देवेषु यज्ञियः ॥
Samhita Patha (IAST)
परि॑ त्रिवि॒ष्ट्य॑ध्व॒रं यात्य॒ग्नी र॒थीरि॑व । आ दे॒वेषु॒ प्रयो॒ दध॑त् ॥
Transliteration
pári tri-viṣṭy adhvaráṃ yāty agnī́ rathī́r iva | ā dēvéṣu práyo dádhat ||
Translation
Agni moves around the well-ordered sacrifice like a charioteer; he sets the offerings and their forward impulse among the gods.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒ग्निः । होता॑ । नः॒ । अ॒ध्व॒रे । वा॒जी । सन् । परि॑ । नी॒य॒ते॒ । दे॒वः । दे॒वेषु॑ । य॒ज्ञियः॑ ॥अग्निः । होता । नः । अध्वरे । वाजी । सन् । परि । नीयते । देवः । देवेषु । यज्ञियः ॥agniḥ | hotā | naḥ | adhvare | vājī | san | pari | nīyate | devaḥ | deveṣu | yajñiyaḥ
Word by Word
परिaround, all around
परि:
Adhikaraṇa (परितः/पर्यन्ते—क्रियाविशेषणत्वेन)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
त्रिविष्टिthe ‘threefold’/heavenly (Triviṣṭi)
त्रिविष्टि:
Karma (याति इत्यस्य गन्तव्य/पर्यटन-विषयः; ‘त्रिविष्टिम् अध्वरम्’ = त्रिविष्टिसम्बद्धं यज्ञम्)
TypeNoun (compound) / Adjective (as qualifier)
Rootत्रिविष्टि (प्रातिपदिक; त्रि + विष्टि < √विश् ‘प्रवेश/आवेश’/‘आवेशन’)
अध्वरम्sacrifice, ritual (adhvara)
अध्वरम्:
Karma (याति—‘goes around/attends’ what?)
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
यातिgoes, proceeds
याति:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थ)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Kartā (याति—कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
रथीःa charioteer, one with a chariot
रथीः:
Kartā (उपमानपद—इव सह; ‘as a charioteer’)
TypeNoun (agent noun)
Rootरथिन्/रथी (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
— (उपमान-सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
आtowards, unto
आ:
Adhikaraṇa (दिशा/आभिमुख्य-निर्देशः; क्रियाविशेषणत्वेन)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
देवेषुamong the gods, for the gods
देवेषु:
Adhikaraṇa (दधत्—‘among/for the gods’ as locus/target sphere)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
प्रयःrefreshment, offering, nourishment
प्रयः:
Karma (दधत्—what is placed/assigned?)
TypeNoun
Rootप्रयस् (प्रातिपदिक)
दधत्placing, bestowing, establishing
दधत्:
Kartā (अग्निः—कर्ता; ‘placing/establishing’)
TypeVerb (participle)
Root√धा (धारण/स्थापन)