HomeRig VedaMandala 4Sukta 1Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 4.1

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni
Chandas: Trishtubh (probable; verify in critical edition)

स चेतयन्मनुषो यज्ञबन्धुः प्र तं मह्या रशनया नयन्ति । स क्षेत्यस्य दुर्यासु साधन्देवो मर्तस्य सधनित्वमाप ॥

स चे॑तय॒न्मनु॑षो य॒ज्ञब॑न्धु॒: प्र तं म॒ह्या र॑श॒नया॑ नयन्ति । स क्षे॑त्यस्य॒ दुर्या॑सु॒ साध॑न्दे॒वो मर्त॑स्य सधनि॒त्वमा॑प ॥

sá cetayán mánuṣo yajñá-bandhuḥ prá táṃ mahyā́ raśanáyā nayanti | sá kṣéty asyá dúryāsu sā́dhan devó mártasya sadhani-tvám āpa ||

He awakens the human as kin of the sacrifice; then they lead him forward with a mighty rein. He dwells in this one’s houses, accomplishing the work: the god attains comradeship in the mortal’s gaining and fulfillment.

सः । चे॒त॒य॒त् । मनु॑षः । य॒ज्ञऽब॑न्धुः । प्र । तम् । म॒ह्या । र॒श॒नया॑ । न॒य॒न्ति॒ । सः । क्षे॒ति॒ । अ॒स्य॒ । दुर्या॑सु । साध॑न् । दे॒वः । मर्त॑स्य । स॒ध॒नि॒ऽत्वम् । आ॒प॒ ॥सः । चेतयत् । मनुषः । यज्ञबन्धुः । प्र । तम् । मह्या । रशनया । नयन्ति । सः । क्षेति । अस्य । दुर्यासु । साधन् । देवः । मर्तस्य । सधनित्वम् । आप ॥saḥ | cetayat | manuṣaḥ | yajña-bandhuḥ | pra | tam | mahyā | raśanayā | nayanti | saḥ | kṣeti | asya | duryāsu | sādhan | devaḥ | martasya | sadhani-tvam | āpa

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चेतयन्(while) making aware / instructing
चेतयन्:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootचेतय् (धातु; √cit/√cet ‘to perceive/awaken, make known’)
मनुषःof the man / of Manu’s (descendant)
मनुषः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक) → मनुष्य/मनुष् ‘man, human’
यज्ञबन्धुःthe ritual-kin / one related to the sacrifice
यज्ञबन्धुः:
कर्तृ (सः … यज्ञबन्धुः)
TypeNoun
Rootयज्ञ-बन्धु (समास; यज्ञ + बन्धु)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मह्याby/with the Earth (Mahi)
मह्या:
करण
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) ‘earth; great one’
रशनयाwith a rein/rope
रशनया:
करण
TypeNoun
Rootरशना (प्रातिपदिक) ‘rein, rope, girdle’
नयन्तिthey lead
नयन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु; √nī ‘to lead’)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्षेतिdwells
क्षेति:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्षि (धातु; √kṣi ‘to dwell, inhabit’)
अस्यof him / his
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दुर्यासुin the houses/dwellings
दुर्यासु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदुर्या (प्रातिपदिक) ‘house, dwelling’
साधन्accomplishing, prospering
साधन्:
कर्तृ (सः … साधन्)
TypeVerb (participle)
Rootसाध् (धातु; √sādh ‘to accomplish, set right’)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ (अप्पोजिशन to सः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
मर्तस्यof the mortal
मर्तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमर्त (प्रातिपदिक) ‘mortal’
सधनित्वम्companionship / sharing the same abode
सधनित्वम्:
कर्म
TypeNoun (abstract)
Rootसधनि-त्व (प्रातिपदिक; सधनि ‘sharing the same dwelling/seat’ + त्व)
आपattained
आप:
क्रिया
TypeVerb
Rootआप् (धातु; √āp ‘to reach, obtain’)