HomeRig VedaMandala 4Sukta 1Mantra 16
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 4.1

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni (as revealer of the cow/rays; linked to Mother/source imagery)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

ते मन्वत प्रथमं नाम धेनोस्त्रिः सप्त मातुः परमाणि विन्दन् । तज्जानतीरभ्यनूषत व्रा आविर्भुवदरुणीर्यशसा गोः ॥

ते म॑न्वत प्रथ॒मं नाम॑ धे॒नोस्त्रिः स॒प्त मा॒तुः प॑र॒माणि॑ विन्दन् । तज्जा॑न॒तीर॒भ्य॑नूषत॒ व्रा आ॒विर्भु॑वदरु॒णीर्य॒शसा॒ गोः ॥

té manvata prathamáṃ nā́ma dhenós tríḥ saptá mā́tuḥ paramā́ṇi vindan | táj jānatī́r abhy ànūṣata vrā́ āvír bhuvad aruṇī́r yaśásā góḥ ||

They discerned the first name of the fostering Cow and found the highest measures of the Mother—three times seven. Knowing that, the powers acclaimed it; the luminous ruddy rays of the Cow became manifest in glory.

ते । म॒न्व॒त॒ । प्र॒थ॒मम् । नाम॑ । धे॒नोः । त्रिः । स॒प्त । मा॒तुः । प॒र॒माणि॑ । वि॒न्द॒न् । तत् । जा॒न॒तीः । अ॒भि । अ॒नू॒ष॒त॒ । व्राः । आ॒विः । भु॒व॒त् । अ॒रु॒णीः । य॒शसा॑ । गोः ॥ते । मन्वत । प्रथमम् । नाम । धेनोः । त्रिः । सप्त । मातुः । परमाणि । विन्दन् । तत् । जानतीः । अभि । अनूषत । व्राः । आविः । भुवत् । अरुणीः । यशसा । गोः ॥te | manvata | prathamam | nāma | dhenoḥ | triḥ | sapta | mātuḥ | paramāṇi | vindan | tat | jānatīḥ | abhi | anūṣata | vrāḥ | āviḥ | bhuvat | aruṇīḥ | yaśasā | goḥ

तेthey (those)
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मन्वतthey thought / conceived
मन्वत:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
प्रथमम्first; at first
प्रथमम्:
कर्म (क्रियाविशेषण/विशेष्य-सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
नामname
नाम:
कर्म
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
धेनोःof the cow
धेनोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
त्रिःthrice
त्रिः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootत्रिस् (संख्यावाचक-अव्यय)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण
TypeNumeral
Rootसप्तन् (संख्या)
मातुःof the mother
मातुः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
परमाणिhighest (things/places)
परमाणि:
कर्म
TypeAdjective (substantivized)
Rootपरम (प्रातिपदिक)
विन्दन्they found
विन्दन्:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Rootविद्/विन्द् (धातु: ‘to find’)
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जानतीःknowing (fem. pl.)
जानतीः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootज्ञा (धातु) → जानत् (वर्तमान-कृदन्त)
अभिtowards; upon
अभि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
अनूषतthey sang/praised
अनूषत:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Rootवच्/उष्? (धातु: ‘to praise/sing’ in RV usage; √वच् with anu-/or √उष् ‘to sound’—Vedic form)
व्राःthe enclosures/folds
व्राः:
कर्तृ (सम्बद्धः/अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootव्र (प्रातिपदिक; RV: ‘enclosure/pen, fold’)
आविःopenly; manifest
आविः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआविस् (अव्यय)
भुवत्it became; it came to be
भुवत्:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
अरुणीःthe ruddy ones (dawns/cows)
अरुणीः:
कर्तृ (सम्बद्धः)
TypeAdjective/Noun
Rootअरुणी (प्रातिपदिक)
यशसाwith glory; by splendour
यशसा:
करण
TypeNoun (instrumental used adverbially)
Rootयशस् (प्रातिपदिक)
गोःof the cow (or of light/cattle)
गोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)