HomeRig VedaMandala 4Sukta 1Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 4.1

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni (illumination discovered and shaped through dhī)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

ते मर्मृजत ददृवांसो अद्रिं तदेषामन्ये अभितो वि वोचन् । पश्वयन्त्रासो अभि कारमर्चन्विदन्त ज्योतिश्चकृपन्त धीभिः ॥

ते म॑र्मृजत ददृ॒वांसो॒ अद्रिं॒ तदे॑षाम॒न्ये अ॒भितो॒ वि वो॑चन् । प॒श्वय॑न्त्रासो अ॒भि का॒रम॑र्चन्वि॒दन्त॒ ज्योति॑श्चकृ॒पन्त॑ धी॒भिः ॥

té marmṛjata dadṛvā́ṃso ádrim tádeṣām anyé abhíto ví vocan | paśvá-yantrāso abhí kārám arcan vídanta jyótiś cakṛ́panta dhībhíḥ ||

They worked upon the stone, those who had the vision; and the others around them gave voice to it. Like herdsmen who guide the cattle, they sang toward the act of making; they found the Light and shaped it by their illumined thoughts.

ते । म॒र्मृ॒ज॒त॒ । द॒दृ॒ऽवांसः॑ । अद्रि॑म् । तत् । ए॒षा॒म् । अ॒न्ये । अ॒भितः॑ । वि । वो॒च॒न् । प॒श्वऽय॑न्त्रासः । अ॒भि । का॒रम् । अ॒र्च॒न् । वि॒दन्त॑ । ज्योतिः॑ । च॒कृ॒पन्त॑ । धी॒भिः ॥ते । मर्मृजत । ददृवांसः । अद्रिम् । तत् । एषाम् । अन्ये । अभितः । वि । वोचन् । पश्वयन्त्रासः । अभि । कारम् । अर्चन् । विदन्त । ज्योतिः । चकृपन्त । धीभिः ॥te | marmṛjat a | dadṛ-vāṃsaḥ | adrim | tat | eṣām | anye | abhitaḥ | vi | vocan | paśva-yantrāsaḥ | abhi | kāram | arcan | vidanta | jyotiḥ | cakṛpanta | dhībhiḥ

तेthey
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मर्मृजतthey cleansed / polished
मर्मृजत:
क्रिया
TypeVerb
Rootमृज् (धातु)
ददृवांसःhaving run/advanced; active, rushing
ददृवांसः:
कर्तृ (ते इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (participial)
Rootदृ/द्रु (धातु) → ददृवस् (कृदन्त-प्रातिपदिक, परिपूर्ण/भूतकृदन्त)
अद्रिम्the stone/rock (pressing-stone; mountain)
अद्रिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्म/विषय
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एषाम्of these / their
एषाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्येothers
अन्ये:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
अभितःaround, on both sides
अभितः:
अधिकरण (परितः/समीपे-अर्थे)
TypeIndeclinable
Rootअभितः (अव्यय)
विapart, forth (intensifier)
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
वोचन्they spoke / proclaimed
वोचन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
पश्वयन्त्रासःthose with cattle-enclosures/penning-gear; herdsmen (lit. cattle-restrainers)
पश्वयन्त्रासः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootपशु + यन्त्र (समास-प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-प्रायः ‘पशूनां यन्त्रं येषाम्/यत्र’)
अभिtowards, unto
अभि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/निपात)
कारम्song of praise / chant (kāra)
कारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकार (प्रातिपदिक)
अर्चन्they praised / sang
अर्चन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
विदन्तthey found / discovered
विदन्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
अकृपन्तthey arranged/made ready; they fashioned
अकृपन्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृप् (धातु; वैदिके ‘कृप्/कॢप्’ = ‘to arrange, to make ready, to fashion’)
धीभिःwith thoughts / with inspired insights
धीभिः:
करण
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)