HomeRig VedaMandala 4Sukta 1Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 4.1

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni (as leader of the ancestral quest) with strong Ushas/light-release imagery
Chandas: Triṣṭubh (probable)

अस्माकमत्र पितरो मनुष्या अभि प्र सेदुॠतमाशुषाणाः । अश्मव्रजाः सुदुघा वव्रे अन्तरुदुस्रा आजन्नुषसो हुवानाः ॥

अ॒स्माक॒मत्र॑ पि॒तरो॑ मनु॒ष्या॑ अ॒भि प्र से॑दुॠ॒तमा॑शुषा॒णाः । अश्म॑व्रजाः सु॒दुघा॑ व॒व्रे अ॒न्तरुदु॒स्रा आ॑जन्नु॒षसो॑ हुवा॒नाः ॥

asmā́kam átra pitáro manuṣyā́ abhí prá sedur ṛtám āśuṣāṇā́ḥ | aśmá-vrajāḥ su-dúghā vavré ántar úd usrā́ ā́jan uṣáso huvānā́ḥ ||

Here our human forefathers moved forward toward the Truth with swift striving. Breakers of the stone-enclosure, they opened within the well-milking (streams of plenty); they drove upward the ruddy lights, calling the Dawns.

अ॒स्माक॑म् । अत्र॑ । पि॒तरः॑ । म॒नु॒ष्याः॑ । अ॒भि । प्र । से॒दुः॒ । ऋ॒तम् । आ॒शु॒षा॒णाः । अश्म॑ऽव्रजाः । सु॒ऽदुघा॑ । व॒व्रे । अ॒न्तः । उत् । उ॒स्राः । आ॒ज॒न् । उ॒षसः॑ । हु॒वा॒नाः ॥अस्माकम् । अत्र । पितरः । मनुष्याः । अभि । प्र । सेदुः । ऋतम् । आशुषाणाः । अश्मव्रजाः । सुदुघा । वव्रे । अन्तः । उत् । उस्राः । आजन् । उषसः । हुवानाः ॥asmākam | atra | pitaraḥ | manuṣyāḥ | abhi | pra | seduḥ | ṛtam | āśuṣāṇāḥ | aśma-vrajāḥ | su-dughā | vavre | antaḥ | ut | usrāḥ | ājan | uṣasaḥ | huvānāḥ

अस्माकम्of us, our
अस्माकम्:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
पितरःthe fathers, ancestors
पितरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
मनुष्याःmen, human (forefathers)
मनुष्याः:
कर्तृ (पितरः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
अभिtowards, unto
अभि:
उपसर्ग (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
प्रforth, forward
प्र:
उपसर्ग (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
सेदुःthey sat down / took their seat / approached and sat
सेदुः:
क्रिया (कर्तृ: पितरः/मनुष्याः)
TypeVerb
Rootसद् (धातु) + उपसर्ग: अभि-प्र-
ऋतमाःmost true/most righteous (in accord with ṛta)
ऋतमाः:
कर्तृ (पितरः इत्यस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootऋतमा (प्रातिपदिक; ऋत + -तम)
आशुषाणाःhastening, speeding
आशुषाणाः:
कर्तृ (पितरः इत्यस्य विशेषण)
TypeParticiple (Adjective)
Rootआशु (प्रातिपदिक) + √शू/श्वा? (वेद. कृत्: आशुषाण- ‘hastening’)
अश्मव्रजाःhaving a stone-enclosure/stone-pen (epithet)
अश्मव्रजाः:
कर्तृ (उषसः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeAdjective/Noun (compound epithet)
Rootअश्म-व्रज (समास; अश्मन् + व्रज)
सुदुघाःwell-yielding (richly milking)
सुदुघाः:
कर्तृ (उदुस्राः/उषसः इत्यस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-दुघ (समास; सु + दुह्-घञ्/कृत् ‘well-milking’)
वव्रे(it) covered/enclosed
वव्रे:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृ (वृणोति/वृणुते; ‘to cover/choose’; here ‘to cover/enclose’)
अन्तर्within, inside
अन्तर्:
अधिकरण/देशवाचक
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपपद)
उदुस्राःthe ruddy ones (cows; figuratively dawn-rays)
उदुस्राः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउदुस्रा (प्रातिपदिक; ‘ruddy/bright cows’)
आजन्they drove/impelled
आजन्:
क्रिया (कर्तृ: उदुस्राः)
TypeVerb
Root√अज् (धातु; ‘to drive’)
उषसःthe dawns
उषसः:
कर्म
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
हुवानाःcalling, invoking
हुवानाः:
कर्तृ (उदुस्राः इत्यस्य विशेषण)
TypeParticiple (Adjective)
Root√ह्वे (धातु; ‘to call/invoke’) → हुवान (कृत्, PPP/participle)