HomeRig VedaMandala 3Sukta 6Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 3.6

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attributed for RV 3.6)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

द्यौश्च त्वा पृथिवी यज्ञियासो नि होतारं सादयन्ते दमाय । यदी विशो मानुषीर्देवयन्तीः प्रयस्वतीरीळते शुक्रमर्चिः ॥

द्यौश्च॑ त्वा पृथि॒वी य॒ज्ञिया॑सो॒ नि होता॑रं सादयन्त॒ि दमा॑य । यदी॒ विशो॒ मानु॑षीर्देव॒यन्ती॒: प्रय॑स्वती॒रीळ॑ते शु॒क्रम॒र्चिः ॥

dyáuś ca tvā pṛthivī́ yajñiyā́so ní hotā́raṃ sādayanti damā́ya | yadī́ víśo mā́nuṣīr devayántīḥ práyasvatīr ī́ḷate śúkram arcíḥ ||

Heaven and Earth, worthy of sacrifice, seat you as the Hotar in the home, when the human peoples, seeking the gods, rich in offering-substance, adore your bright flame.

द्यौः । च॒ । त्वा॒ । पृ॒थि॒वी । य॒ज्ञिया॑सः । नि । होता॑रम् । सा॒द॒य॒न्ते॒ । दमा॑य । यदि॑ । विशः॑ । मानु॑षीः । दे॒व॒ऽयन्तीः॑ । प्रय॑स्वतीः । ईळ॑ते । शु॒क्रम् । अ॒र्चिः ॥द्यौः । च । त्वा । पृथिवी । यज्ञियासः । नि । होतारम् । सादयन्ते । दमाय । यदि । विशः । मानुषीः । देवयन्तीः । प्रयस्वतीः । ईळते । शुक्रम् । अर्चिः ॥dyauḥ | ca | tvā | pṛthivī | yajñiyāsaḥ | ni | hotāram | sādayante | damāya | yadi | viśaḥ | mānuṣīḥ | deva-yantīḥ | prayasvatīḥ | īḷate | śukram | arciḥ

द्यौःHeaven (Sky)
द्यौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक) < दिव् (to shine)
and
:
TypeIndeclinable
Root
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृथिवीEarth
पृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक) < पृथु (broad)
यज्ञियासःworshipful, fit for sacrifice
यज्ञियासः:
कर्तृ (द्यौः/पृथिवी-सह समुच्चित-कर्तृसमूहः) / विशेषण
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (विशेषण-प्रातिपदिक) < यज् (to worship)
निdown; into position
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि
होतारम्the Hotṛ-priest (invoker)
होतारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) < हु (to pour/offer)
सादयन्तिthey seat; they cause to sit
सादयन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद् (to sit) + causative (सादय-)
दमायfor the house; for the home
दमाय:
सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन) / अधिकरणार्थ-छाया
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक) < दम (house/home)
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
विशःthe clans/peoples
विशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
मानुषीःhuman
मानुषीः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootमानुषी (विशेषण-प्रातिपदिक) < मनु
देवयन्तीःseeking the gods; worshipping
देवयन्तीः:
विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootदेवयन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक) < देवय् (to seek/worship the gods)
प्रयस्वतीःzealous; possessing active effort
प्रयस्वतीः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रयस्वत् (विशेषण-प्रातिपदिक) < प्र-यस् (vigour/effort) / ‘प्रयस्’ (zeal)
ईळतेhe/it praises; is invoked
ईळते:
क्रिया
TypeVerb
Rootईळ्/ईड् (to praise, invoke)
शुक्रम्bright; pure
शुक्रम्:
कर्म (विशेष्य-सम्बद्ध) / विशेषण
TypeAdjective
Rootशुक्र (विशेषण-प्रातिपदिक)
अर्चिःflame; ray
अर्चिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर्चिस् (प्रातिपदिक) < अर्च् (to shine)