HomeRig VedaMandala 3Sukta 57Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 3.57

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Rodasī (Heaven-and-Earth) / sacrificial powers (soma-pressing implied)
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify metrically)

अच्छा विवक्मि रोदसी सुमेके ग्राव्णो युजानो अध्वरे मनीषा । इमा उ ते मनवे भूरिवारा ऊर्ध्वा भवन्ति दर्शता यजत्राः ॥

अच्छा॑ विवक्मि॒ रोद॑सी सु॒मेके॒ ग्राव्णो॑ युजा॒नो अ॑ध्व॒रे म॑नी॒षा । इ॒मा उ॑ ते॒ मन॑वे॒ भूरि॑वारा ऊ॒र्ध्वा भ॑वन्ति दर्श॒ता यज॑त्राः ॥

ácchā vivakmi ródasī suméke grā́vṇo yujānó adhvaré manīṣā́ | imā́ u te mánave bhū́rivārā ūrdhvā́ bhavanti darśatā́ yajatrā́ḥ ||

To Heaven-and-Earth, the two well-fixed, I utter the word—yoking the pressing-stone in the sacrifice by inspired thought. These for you, O Man (the thinker), rich in desirable gifts, rise upward—visible and worthy of offering.

अच्छ॑ । वि॒व॒क्मि॒ । रोद॑सी॒ इति॑ । सु॒मेके॒ इति॑ सु॒ऽमेके॑ । ग्राव्णः॑ । यु॒जा॒नः । अ॒ध्व॒रे । म॒नी॒षा । इ॒माः । ऊँ॒ इति॑ । ते॒ । मन॑वे । भूरि॑ऽवाराः । ऊ॒र्ध्वाः । भ॒व॒न्ति॒ । द॒र्श॒ताः । यज॑त्राः ॥अच्छ । विवक्मि । रोदसी इति । सुमेके इति सुमेके । ग्राव्णः । युजानः । अध्वरे । मनीषा । इमाः । ऊँ इति । ते । मनवे । भूरिवाराः । ऊर्ध्वाः । भवन्ति । दर्शताः । यजत्राः ॥accha | vivakmi | rodasī iti | sumeke itisu-meke | grāvṇaḥ | yujānaḥ | adhvare | manīṣā | imāḥ | oṃ iti | te | manave | bhūri-vārāḥ | ūrdhvāḥ | bhavanti | darśatāḥ | yajatrāḥ

अच्छाtowards, hither
अच्छा:
Adhikaraṇa (दिशा/प्रवृत्ति-निर्देश) / उपसर्गार्थ
TypeIndeclinable
Rootअञ्च् (गत्यर्थ) / अव्यय ‘अच्छा’
विवक्मिI speak forth, I proclaim
विवक्मि:
Kartā (अहं) — वचनक्रिया
TypeVerb
Rootवच् (वदने) + वि-
रोदसीHeaven and Earth (the two worlds)
रोदसी:
Karma (स्तुत्य/उद्देश्य) — ‘I address/praise Heaven and Earth’
TypeNoun (dual) / Devatā-name
Rootरोदसी (प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
सु-मेकेwell-fixed, firmly set (two)
सु-मेके:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootमेका/मेक (प्रातिपदिक; ‘स्तम्भ/आधार/स्थिर’ इत्यर्थे, वेदिक) + सु-
ग्राव्णःof the pressing-stone
ग्राव्णः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the press-stone’
TypeNoun
Rootग्रावन् (प्रातिपदिक; सोमपेषण-शिला ‘press-stone’)
युजानःyoking, harnessing, engaging
युजानः:
Kartā (विवक्मि-कर्तृ-विशेषण) — ‘while yoking/engaging’
TypeParticiple
Rootयुज् (योजने)
अध्वरेin the rite, in the sacrifice
अध्वरे:
Adhikaraṇa (स्थान/अवसर) — ‘in the sacrifice’
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक; यज्ञ)
मनीषाwith inspired thought, with insight
मनीषा:
Karaṇa — ‘by/with inspired thought’
TypeNoun
Rootमनीषा (प्रातिपदिक; ‘बुद्धि/प्रज्ञा/कवित्व’)
इमाःthese
इमाः:
Kartā (भवन्ति-कर्तृ) — ‘these (things)’
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed, and
:
— (सम्बोधन/अन्वय-बल)
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
तेyour, thy
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘thy’
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मनवेfor Manu
मनवे:
Sampradāna — ‘for Manu’
TypeNoun (proper) / Devatā-ancestor
Rootमनु (प्रातिपदिक; ‘Manu’)
भूरि-वाराःrich in gifts/boons
भूरि-वाराः:
Kartā (विशेषण) — ‘abounding in boons’
TypeAdjective (compound)
Rootभूरि (अव्यय/विशेषण ‘much’) + वार (प्रातिपदिक; ‘choice/gift/boon’ वेदिक)
ऊर्ध्वाःupright, rising
ऊर्ध्वाः:
Kartā (विशेषण) — ‘raised/upward’
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
भवन्तिbecome, come to be
भवन्ति:
— (अकर्मक; कर्तृ = इमाः)
TypeVerb
Rootभू (सत्तायाम्)
दर्शताःsplendid, worthy to be seen
दर्शताः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदर्शत (प्रातिपदिक; ‘visible, splendid’)
यजत्राःworthy of worship, venerable
यजत्राः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयजत्र (प्रातिपदिक; ‘worshipful, fit for sacrifice’) < यज्