HomeRig VedaMandala 3Sukta 56Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 3.56

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Savitṛ (with Mitra-Varuṇa co-invoked; cosmic supports)
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify metrically)

त्रिरा दिवः सविता सोषवीति राजाना मित्रावरुणा सुपाणी । आपश्चिदस्य रोदसी चिदुर्वी रत्नं भिक्षन्त सवितुः सवाय ॥

त्रिरा दि॒वः स॑वि॒ता सो॑षवीति॒ राजा॑ना मि॒त्रावरु॑णा सुपा॒णी । आप॑श्चिदस्य॒ रोद॑सी चिदु॒र्वी रत्नं॑ भिक्षन्त सवि॒तुः स॒वाय॑ ॥

trír ā́ diváḥ savitā́ sóṣavīti rājānā mitrā́váruṇā supāṇī́ | ā́paś cid asya ródasī cid urvī́ rátnam bhikṣanta savitúḥ savā́ya ||

Thrice from heaven Savitṛ impels his movement; and Mitra and Varuṇa, the two kings with good hands, support it. Even the Waters and the wide pair of Heaven-and-Earth ask for the treasure, for the impulsion of Savitṛ’s creating drive.

त्रिः । आ । दि॒वः । स॒वि॒ता । सो॒ष॒वी॒ति॒ । राजा॑ना । मि॒त्रावरु॑णा । सु॒पा॒णी इति॑ सु॒ऽपा॒णी । आपः॑ । चि॒त् । अ॒स्य॒ । रोद॑सी॒ इति॑ । चि॒त् । उ॒र्वी इति॑ । रत्न॑म् । भि॒क्ष॒न्त॒ । स॒वि॒तुः । स॒वाय॑ ॥त्रिः । आ । दिवः । सविता । सोषवीति । राजाना । मित्रावरुणा । सुपाणी इति सुपाणी । आपः । चित् । अस्य । रोदसी इति । चित् । उर्वी इति । रत्नम् । भिक्षन्त । सवितुः । सवाय ॥triḥ | ā | divaḥ | savitā | soṣavīti | rājānā | mitrāvaruṇā | supāṇī itisu-pāṇī | āpaḥ | cit | asya | rodasī iti | cit | urvī iti | ratnam | bhikṣanta | savituḥ | savāya

त्रिःthrice
त्रिः:
Adhikaraṇa (काल/आवृत्ति-निर्देश) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रिः (अव्यय)
towards, forth
:
— (क्रियाविशेषक-उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
दिवःof heaven / of the sky
दिवः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘sky, heaven’)
सविताSavitar (the impeller, Sun-god)
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
सोषवीतिimpels, sets in motion
सोषवीति:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√सू (सुवति/सोषव-) + इति (निपात)
राजानौthe two kings
राजानौ:
Kartā (सहकर्तृ—सविता सह)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
मित्रावरुणाMitra and Varuṇa
मित्रावरुणा:
Kartā (राजानौ इत्यस्य विशेषण/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootमित्र + वरुण (द्वन्द्व-समास)
सुपाणीhaving good hands (kind-handed)
सुपाणी:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective
Rootसु- + पाणि (प्रातिपदिक) (बहुव्रीहि/कर्मधारय-भाव: ‘सु-पाणी’)
आपःthe waters
आपः:
Kartā (अन्ये कर्तारः)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
— (निपात)
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
अस्यof him / of this (one)
अस्य:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Kartā
TypeNoun
Rootरोदसी (द्यावापृथिव्यौ; द्विवचन-प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
उर्वीbroad, wide
उर्वी:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
रत्नम्treasure, boon
रत्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
भिक्षन्तthey beg/ask for
भिक्षन्त:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√भिक्ष् (याचते)
सवितुःof Savitar
सवितुः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः) / हेतु-निर्देश
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
सवायfor the impelling (impulse)
सवाय:
Sampradāna (उद्देश्य/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootसव (प्रातिपदिक: ‘impulsion, instigation’)