HomeRig VedaMandala 3Sukta 55Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 3.55

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Mitra-Varuṇa (as vratā guardians) and the One (asura-tvam ekam) imaged as vatsa
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm)

शयुः परस्तादध नु द्विमाताबन्धनश्चरति वत्स एकः । मित्रस्य ता वरुणस्य व्रतानि महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥

श॒युः प॒रस्ता॒दध॒ नु द्वि॑मा॒ताब॑न्ध॒नश्च॑रति व॒त्स एक॑: । मि॒त्रस्य॒ ता वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥

śayúḥ parástād ádha nú dvi-mātā́ abandhánaś carati vátsa ékaḥ | mitrásya tā́ váruṇasya vratā́ni mahád devā́nām asura-tvám ékam ||

Lying beyond, then indeed the two-mothered One—unbound—moves as the single Calf. These are the laws of Mitra and of Varuṇa: one vast asura-might of the Gods.

श॒युः । प॒रस्ता॑त् । अध॑ । नु । द्विऽमा॒ता । अ॒ब॒न्ध॒नः । च॒र॒ति॒ । व॒त्सः । एकः॑ । मि॒त्रस्य॑ । ता । वरु॑णस्य । व्र॒तानि॑ । म॒हत् । दे॒वाना॑म् । अ॒सु॒र॒ऽत्वम् । एक॑म् ॥शयुः । परस्तात् । अध । नु । द्विमाता । अबन्धनः । चरति । वत्सः । एकः । मित्रस्य । ता । वरुणस्य । व्रतानि । महत् । देवानाम् । असुरत्वम् । एकम् ॥śayuḥ | parastāt | adha | nu | dvi-mātā | abandhanaḥ | carati | vatsaḥ | ekaḥ | mi trasya | tā | varuṇasya | vratāni | mahat | devānām | asura-tvam | ekam

शयुःthe one lying/at rest
शयुः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootशयु- (प्रातिपदिक; ‘lying/hidden/at rest’)
परस्तात्from beyond; on the farther side
परस्तात्:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootपरस्- (प्रातिपदिक) + -तात् (तद्धित/अव्ययीभाव)
अधthen; moreover
अध:
सम्बन्ध/वाक्योपपादन
TypeIndeclinable
Rootअध (निपात)
नुnow; indeed
नु:
सम्बन्ध/वाक्योपपादन
TypeIndeclinable
Rootनु (निपात)
द्विमाताthe two-mothered one
द्विमाता:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective (bahuvrīhi/tatpuruṣa sense: ‘having two mothers’)
Rootद्वि- + माता (मातृ-)
बन्धनःthe bound one; (one) in bondage
बन्धनः:
कर्तृ (apposition to subject) / विशेषण
TypeNoun
Rootबन्धन- (प्रातिपदिक; from √बन्ध् ‘to bind’)
चरतिmoves; roams
चरति:
क्रिया
TypeVerb
Root√चर् (चरति) ‘to move, go, roam’
वत्सःthe calf
वत्सः:
कर्तृ (apposition) / विशेष्य
TypeNoun
Rootवत्स- (प्रातिपदिक)
एकःone; single
एकः:
कर्तृ (qualifier)
TypeAdjective
Rootएक- (प्रातिपदिक)
मित्रस्यof Mitra
मित्रस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootमित्र- (प्रातिपदिक)
ताthose
ता:
कर्म (object of implied ‘knows/keeps’ etc.) / विशेष्य
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootवरुण- (प्रातिपदिक)
व्रतानिvows; ordinances; cosmic laws
व्रतानि:
कर्म/विशेष्य
TypeNoun
Rootव्रत- (प्रातिपदिक)
महत्great
महत्:
विशेषण/विधेय
TypeAdjective
Rootमहत्- (प्रातिपदिक; from मह् ‘great’)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
असुरत्वम्asura-hood; lordly power
असुरत्वम्:
कर्म/विशेष्य
TypeAbstract Noun
Rootअसुरत्व- (प्रातिपदिक; असुर + -त्व)
एकम्one; single
एकम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootएक- (प्रातिपदिक)