HomeRig VedaMandala 3Sukta 55Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 3.55

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: A unitary sovereign principle (asura-tvam ekam) expressed in paired imagery (king/mother)
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm)

समानो राजा विभृतः पुरुत्रा शये शयासु प्रयुतो वनानु । अन्या वत्सं भरति क्षेति माता महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥

स॒मा॒नो राजा॒ विभृ॑तः पुरु॒त्रा शये॑ श॒यासु॒ प्रयु॑तो॒ वनानु॑ । अ॒न्या व॒त्सं भर॑ति॒ क्षेति॑ मा॒ता म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥

samānáḥ rājā́ ví-bhṛtaḥ puru-trā́ śáye śayā́su prá-yuto vánānu | anyā́ vátsaṃ bhárati kṣéti mātā́ mahád devā́nām asura-tvám ékam ||

One and the same King is borne in many ways; he lies in the resting-places, moving through the woods. Another bears the calf; the Mother dwells and nurtures—one vast asura-might of the Gods.

स॒मा॒नः । राजा॑ । विऽभृ॑तः । पु॒रु॒ऽत्रा । शये॑ । श॒यासु॑ । प्रऽयु॑तः । वना॑ । अनु॑ । अ॒न्या । व॒त्सम् । भर॑ति । क्षेति॑ । मा॒ता । म॒हत् । दे॒वाना॑म् । अ॒सु॒र॒ऽत्वम् । एक॑म् ॥समानः । राजा । विभृतः । पुरुत्रा । शये । शयासु । प्रयुतः । वना । अनु । अन्या । वत्सम् । भरति । क्षेति । माता । महत् । देवानाम् । असुरत्वम् । एकम् ॥samānaḥ | rājā | vi-bhṛtaḥ | puru-trā | śaye | śayāsu | pra-yutaḥ | vanā | anu | anyā | vatsam | bharati | kṣeti | mātā | mahat | devānām | asura-tvam | ekam

समानःthe same, identical
समानः:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootसमान- (प्रातिपदिक)
राजाking, ruler
राजा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootराजन्- (प्रातिपदिक)
विभृतःborne, carried; supported
विभृतः:
विशेषणम् (राज्ञः)
TypeParticiple (past passive)
Rootवि-√भृ (भृञ् धारणे)
पुरुत्राin many places, widely
पुरुत्रा:
अधिकरण (देश/विस्तार)
TypeIndeclinable
Rootपुरुत्रा (अव्यय)
शयेlies, rests
शये:
क्रिया
TypeVerb
Root√शी (शीङ् शयने)
शयासुon/among beds, resting-places
शयासु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootशया- (प्रातिपदिक; ‘lying-place, bed’)
प्रयुतःyoked, joined, set in motion
प्रयुतः:
विशेषणम् (राज्ञः)
TypeParticiple (past passive)
Rootप्र-√यु (यु मिश्रणे/योजने) अथवा प्र-√युज् (युजँ योगे) — ‘युक्त/संयुक्त’ भावः
वनानुalong the forests, through the woods
वनानु:
अधिकरण/दिशा (गत्यर्थे)
TypeIndeclinable phrase (prep. + noun)
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय) + वन- (प्रातिपदिक)
अन्याanother (female), the other one
अन्या:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootअन्य- (प्रातिपदिक)
वत्सम्calf
वत्सम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवत्स- (प्रातिपदिक)
भरतिbears, carries, supports
भरति:
क्रिया
TypeVerb
Root√भृ (भृञ् धारणे)
क्षेतिdwells, stays
क्षेति:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्षि (क्षि निवासे/क्षये) — ‘to dwell’
माताmother
माता:
कर्तृ (क्षेति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमातृ- (प्रातिपदिक)
महत्great
महत्:
विशेषणम् (असुरत्वस्य)
TypeAdjective
Rootमहत्- (प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
असुरत्वम्asura-hood; lordly/sovereign power
असुरत्वम्:
कर्तृ/विधेय (समासवाक्ये)
TypeNoun (abstract)
Rootअसुरत्व- (असुर + त्व)
एकम्one, single
एकम्:
विशेषणम् (असुरत्वस्य)
TypeAdjective
Rootएक- (प्रातिपदिक)