HomeRig VedaMandala 3Sukta 55Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 3.55

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Devata: Paired cosmic powers (often Night & Dawn) under the One sovereignty
Chandas: Triṣṭubh (likely)

नाना चक्राते यम्या वपूंषि तयोरन्यद्रोचते कृष्णमन्यत् । श्यावी च यदरुषी च स्वसारौ महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥

नाना॑ चक्राते य॒म्या॒३॒॑ वपूं॑षि॒ तयो॑र॒न्यद्रोच॑ते कृ॒ष्णम॒न्यत् । श्यावी॑ च॒ यदरु॑षी च॒ स्वसा॑रौ म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म् ॥

nā́nā cakrāte yamyā́ vapū́ṃṣi táyor anyád rócate kṛ́ṣṇam anyát | śyā́vī ca yád áruṣī ca svásārau mahád devānām asura-tvám ékam ||

Two kindred sisters fashion diverse forms: of the two, one shines, the other is dark. The dusk-hued and the ruddy—sisters—declare one vast lordship of the gods.

नाना॑ । च॒क्रा॒ते॒ इति॑ । य॒म्या॑ । वपूं॑षि । तयोः॑ । अ॒न्यत् । रोच॑ते । कृ॒ष्णम् । अ॒न्यत् । श्यावी॑ । च॒ । यत् । अरु॑षी । च॒ । स्वसा॑रौ । म॒हत् । दे॒वाना॑म् । अ॒सु॒र॒ऽत्वम् । एक॑म् ॥नाना । चक्राते इति । यम्या । वपूंषि । तयोः । अन्यत् । रोचते । कृष्णम् । अन्यत् । श्यावी । च । यत् । अरुषी । च । स्वसारौ । महत् । देवानाम् । असुरत्वम् । एकम् ॥nānā | cakrāteiti | yamyā | vapāūṃṣi | tayoḥ | anyat | rocate | kṛṣṇam | anyat | śyāvī | ca | yat | aruṣī | ca | svasārau | mahat | devānām | asura-tvam | ekam

नानाvariously; in different ways
नाना:
विशेषण-भाव (क्रियाविशेषणम्) — क्रियायाः प्रकारः
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय-प्रातिपदिक) < PIE *nānā ‘variously’
चक्रातेthe two have made/formed
चक्राते:
क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः) — ‘they two made/formed’
TypeVerb
Root√कृ (करोति) — वैदिक-परस्मै/आत्मनेपद-रूपभेदः
यम्याbelonging to Yama/Yamī; twin-related
यम्या:
विशेषणम् (कर्म-विशेषणम्) — वपूंषि इत्यस्य
TypeAdjective
Rootयम्य (प्रातिपदिक) < यम (यम-सम्बन्धि) — वैदिके ‘यम-यमी’ युगल-सूचकः
वपूंषिforms; bodies; appearances
वपूंषि:
कर्म (चक्राते इत्यस्य) — ‘forms/bodies’
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
तयोःof the two
तयोः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the two’
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्यत्one (of them)
अन्यत्:
कर्तृ (रोचते इत्यस्य) — ‘the one (thing/form)’
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
रोचतेshines; is bright
रोचते:
क्रिया — ‘shines/appears bright’
TypeVerb
Root√रुच् (रोचते)
कृष्णम्black; dark
कृष्णम्:
विशेषणम् — ‘black/dark’
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
अन्यत्the other
अन्यत्:
कर्तृ (रोचते इत्यस्य, अध्याहृतम्) — ‘the other (thing/form)’
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
श्यावीdark-grey; dusky
श्यावी:
विशेषणम् — ‘dark/greyish’
TypeAdjective
Rootश्याव (प्रातिपदिक)
and
:
सम्बन्ध/समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
यत्when/that which
यत्:
सम्बन्धक (यद्-तद्-सम्बन्धः) — वाक्य-प्रवर्तकः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
अरुषीruddy; bright; tawny
अरुषी:
विशेषणम् — ‘ruddy/bright’
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
and
:
सम्बन्ध/समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
स्वसारौtwo sisters
स्वसारौ:
कर्तृ (अध्याहृत-अस्ति/भवतः) — ‘the two sisters’
TypeNoun
Rootस्वसृ (प्रातिपदिक)
महत्great
महत्:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the gods’
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
असुरत्वम्asura-hood; lordly power; sovereignty
असुरत्वम्:
कर्तृ/विधेय (अस्ति/भवति अध्याहृतम्) — ‘(is) the asura-hood/sovereign power’
TypeNoun (abstract)
Rootअसुरत्व (प्रातिपदिक) < असुर + -त्व
एकम्one; single
एकम्:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)