HomeRig VedaMandala 3Sukta 54Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 3.54

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Dyāvā-Pṛthivī (two sisters; the two worlds)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

समान्या वियुते दूरेअन्ते ध्रुवे पदे तस्थतुर्जागरूके । उत स्वसारा युवती भवन्ती आदु ब्रुवाते मिथुनानि नाम ॥

स॒मा॒न्या वियु॑ते दू॒रेअ॑न्ते ध्रु॒वे प॒दे त॑स्थतुर्जाग॒रूके॑ । उ॒त स्वसा॑रा युव॒ती भव॑न्ती॒ आदु॑ ब्रुवाते मिथु॒नानि॒ नाम॑ ॥

samānyā́ ví-yute dūrè ánte dhruvé padé tasthatur jāgarū́ke | utá svasārā yuvatī́ bhávantī ā́du bruvāte mithunā́ni nā́ma ||

Though one in essence, they are separated to far ends; in the firm station they stand, awake. And as two sisters, becoming young in their ever-renewing power, they speak forth the paired names (the dualities through which the world is ordered).

स॒मा॒न्या । वियु॑ते॒ इति॒ विऽयु॑ते । दू॒रेअ॑न्ते॒ इति॑ दू॒रेऽअ॑न्ते । ध्रु॒वे । प॒दे । त॒स्थ॒तुः॒ जा॒ग॒रूके॑ । उ॒त । स्वसा॑रा । यु॒व॒ती इति॑ । भव॑न्ती॒ इति॑ । आत् । ऊँ॒ इति॑ । ब्रु॒वा॒ते॒ इति॑ । मि॒थु॒नानि॑ । नाम॑ ॥समान्या । वियुते इति वियुते । दूरेअन्ते इति दूरेअन्ते । ध्रुवे । पदे । तस्थतुः जागरूके । उत । स्वसारा । युवती इति । भवन्ती इति । आत् । ऊँ इति । ब्रुवाते इति । मिथुनानि । नाम ॥samānyā | viyuteitivi-yute | dūreanteitidūre--ante | dhruve | pade | tasthatuḥ jāgarūke | uta | svasārā | yuvatī iti | bhavantī iti | āt | oṃ iti | bruvāteiti | mithunāni | nāma

समान्याthe two being the same / of one kind
समान्या:
विशेषण (कर्तृसम्बन्धि)
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक) < सम (PIE *sem- ‘one, same’)
वियुतेseparated, apart
वियुते:
विशेषण (कर्तृसम्बन्धि)
TypeAdjective
Rootवि-यु (धातु) ‘to separate’ → वियुत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
दूरेfar away
दूरे:
अधिकारण (स्थान/अन्तर-निर्देशः)
TypeAdjective (used adverbially)
Rootदूर (प्रातिपदिक)
अन्तेat the end / at the boundary
अन्ते:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
ध्रुवेfixed, firm
ध्रुवे:
विशेषण (अधिकारणसम्बन्धि)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
पदेin the place/footing
पदे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
तस्थतुःthe two have stood / stand
तस्थतुः:
क्रिया (कर्तृ: युवती/स्वसारौ)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) ‘to stand’
जागरूकेwakeful, vigilant
जागरूके:
विशेषण (कर्तृसम्बन्धि)
TypeAdjective
Rootजागरूक (प्रातिपदिक) < √जागृ ‘to be awake’
उतand also
उत:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
स्वसाराthe two sisters
स्वसारा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootस्वसृ (प्रातिपदिक) ‘sister’
युवतीthe two young women
युवती:
कर्तृ (स्वसारौ इत्यस्य पुनर्निर्देशः)
TypeNoun/Adjective
Rootयुवती (प्रातिपदिक) < युवन् ‘young’
भवन्तीbeing / becoming
भवन्ती:
कर्तृ-विशेषण
TypeVerb (present participle)
Rootभू (धातु) ‘to be, become’
आत्then, thereupon
आत्:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootआत् (निपात/अव्यय) < अद्/आद् ‘then, thereupon’
ब्रुवातेthe two speak / say
ब्रुवाते:
क्रिया (कर्तृ: स्वसारौ/युवती)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु) ‘to speak’
मिथुनानिpaired (names/things), in pairs
मिथुनानि:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootमिथुन (प्रातिपदिक) ‘pair, coupled (things)’
नामnames
नाम:
कर्म (मिथुनानि इत्यस्य विशेष्य/अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)