HomeRig VedaMandala 3Sukta 54Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 3.54

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Savitṛ
Chandas: Triṣṭubh

हिरण्यपाणिः सविता सुजिह्वस्त्रिरा दिवो विदथे पत्यमानः । देवेषु च सवितः श्लोकमश्रेरादस्मभ्यमा सुव सर्वतातिम् ॥

हिर॑ण्यपाणिः सवि॒ता सु॑जि॒ह्वस्त्रिरा दि॒वो वि॒दथे॒ पत्य॑मानः । दे॒वेषु॑ च सवित॒: श्लोक॒मश्रे॒राद॒स्मभ्य॒मा सु॑व स॒र्वता॑तिम् ॥

híraṇya-pāṇiḥ savitā́ sujihvás trír ā́ divó vidáthe pátyamānaḥ | devéṣu ca savitar ślókám aśrer ā́d asmábhyam ā́ suva sarvá-tātim ||

Savitṛ of golden hands, of noble tongue, thrice taking lordship in the assemblies of heaven; and among the gods, O Savitṛ, you have set the luminous chant—then for us, bring forth the plenitude in every way.

हिर॑ण्यऽपाणिः॑ । स॒वि॒ता । सु॒ऽजि॒ह्वः । त्रिः । आ । दि॒वः । वि॒दथे॑ । पत्य॑मानः । दे॒वेषु॑ । च॒ । स॒वि॒त॒रिति॑ । श्लोक॑म् । अश्रेः॑ । आत् । अ॒स्मभ्य॑म् । आ । सु॒व॒ । स॒र्वऽता॑तिम् ॥हिरण्यपाणिः । सविता । सुजिह्वः । त्रिः । आ । दिवः । विदथे । पत्यमानः । देवेषु । च । सवितरिति । श्लोकम् । अश्रेः । आत् । अस्मभ्यम् । आ । सुव । सर्वतातिम् ॥hiraṇya-pāṇiḥ | savitā | su-jihvaḥ | triḥ | ā | divaḥ | vidathe | patyamānaḥ | deveṣu | ca | savitariti | ślokam | aśreḥ | āt | asmabhyam | ā | suva | sarva-tātim

हिरण्यपाणिःgolden-handed
हिरण्यपाणिः:
कर्तृ (सविता-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootहिरण्य-पाणि (प्रातिपदिक) अथवा बहुव्रीहि-समासः हिरण्यं पाणौ यस्य
सविताSavitar (the impeller)
सविता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
सुजिह्वःhaving a good tongue (eloquent)
सुजिह्वः:
कर्तृ (सविता-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-जिह्व (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः ‘सु’+‘जिह्वा’)
त्रिराःthrice
त्रिराः:
अधिकारण (काल/आवृत्ति-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootत्रिर् (अव्यय/संख्यावाचक-प्रातिपदिक; ‘thrice’)
दिवःof heaven / of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (विदथे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
विदथेin the rite/assembly (vidatha)
विदथे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootविदथ (प्रातिपदिक)
पत्यमानःbeing lord, ruling
पत्यमानः:
कर्तृ (सविता-सम्बद्धः)
TypeVerb (participle)
Rootपत् (धातु; ‘to be lord/master’) + यमान (शानच्)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Root
सवितःO Savitar
सवितः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
श्लोकम्praise, hymn
श्लोकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootश्लोक (प्रातिपदिक)
अश्रेरात्may (he/you) resort to / take up
अश्रेरात्:
क्रिया (श्लोकम् इत्यस्य सम्बन्धः)
TypeVerb
Rootश्रि (धातु; ‘to lean on, resort to’) + आङ् + लोट्/आशीर्लिङ्? (वैदिक रूपम्)
अस्मभ्यम्to us
अस्मभ्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
towards, hither
:
क्रियाविशेषण (सुव)
TypeIndeclinable (preverb)
Root
सुवimpel, bestow
सुव:
क्रिया
TypeVerb
Rootसू (धातु; ‘to impel, set in motion, beget’) + लोट्
सर्वतातिम्totality, complete well-being
सर्वतातिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसर्व-ताति (प्रातिपदिक; ‘all-extent/totality’, स्त्री)