HomeRig VedaMandala 3Sukta 53Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 3.53

Rishi: Viśvāmitra (Kauśika)
Devata: Indra (with Viśvāmitra foregrounded as agent)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

महाँ ऋषिर्देवजा देवजूतोऽस्तभ्नात्सिन्धुमर्णवं नृचक्षाः । विश्वामित्रो यदवहत्सुदासमप्रियायत कुशिकेभिरिन्द्रः ॥

म॒हाँ ऋषि॑र्देव॒जा दे॒वजू॒तोऽस्त॑भ्ना॒त्सिन्धु॑मर्ण॒वं नृ॒चक्षा॑: । वि॒श्वामि॑त्रो॒ यदव॑हत्सु॒दास॒मप्रि॑यायत कुशि॒केभि॒रिन्द्र॑: ॥

mahā́n ṛ́ṣir devajā́ devajū́to ástabhnāt síndhum arṇaváṃ nṛcákṣāḥ | viśvā́mitro yád ávahat sudā́sam ápriyāyata kuśikébhir índraḥ ||

The great seer, born of the gods and impelled by the gods, the human-seeing one, held firm the oceanic river. When Viśvāmitra bore Sudās across, Indra moved with the Kuśikas, turning against what was hostile.

म॒हान् । ऋषिः॑ । दे॒व॒ऽजाः । दे॒वऽजू॑तः । अस्त॑भ्नात् । सिन्धु॑म् । अ॒र्ण॒वम् । नृ॒ऽचक्षाः॑ । वि॒श्वामि॑त्रः । यत् । अव॑हत् । सु॒ऽदास॑म् । अप्रि॑यायत । कु॒शि॒केभिः॑ । इन्द्रः॑ ॥महान् । ऋषिः । देवजाः । देवजूतः । अस्तभ्नात् । सिन्धुम् । अर्णवम् । नृचक्षाः । विश्वामित्रः । यत् । अवहत् । सुदासम् । अप्रियायत । कुशिकेभिः । इन्द्रः ॥mahān | ṛṣiḥ | deva-jāḥ | deva-jūtaḥ | astabhnāt | sindhum | arṇavam | nṛ-cakṣāḥ | viśvāmitraḥ | yat | avahat | su-dāsam | apriyāyata | kuśikebhiḥ | indraḥ

महान्great
महान्:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
ऋषिःseer
ऋषिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
देवजाःgod-born / born of the gods
देवजाः:
विशेषण (ऋषेः)
TypeAdjective
Rootदेवजा (प्रातिपदिक; देव+जा)
देवजूतःgod-impelled / urged by the gods
देवजूतः:
विशेषण (ऋषेः)
TypeAdjective
Rootदेवजूत (प्रातिपदिक; देव+जूत)
अस्तभ्नात्propped up; held fast; supported
अस्तभ्नात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्तभ् (धातु)
सिन्धुम्the river Sindhu / the river
सिन्धुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
अर्णवम्the flood; the sea-like surge
अर्णवम्:
कर्म (सिन्धुम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootअर्णव (प्रातिपदिक)
नृचक्षाःman-seeing; having men in view (far-sighted for men)
नृचक्षाः:
विशेषण (ऋषेः)
TypeAdjective (epithet)
Rootनृचक्षस् (प्रातिपदिक; नृ+चक्षस्)
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
कर्तृ
TypeProper Noun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
यत्when
यत्:
सम्बन्ध/काल-निर्देश
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवहत्carried/led down; brought
अवहत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवह् (धातु) + अव (उपसर्ग)
सुदासम्Sudās
सुदासम्:
कर्म
TypeProper Noun
Rootसुदास (प्रातिपदिक)
अप्रियायतwent away; departed
अप्रियायत:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु) + अप (उपसर्ग)
कुशिकेभिःwith the Kuśikas (clan of Viśvāmitra)
कुशिकेभिः:
सह/करण (सहचर्य/साधनभाव)
TypeNoun (tribal/patronymic)
Rootकुशिक (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeProper Noun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)