HomeRig VedaMandala 3Sukta 53Mantra 19
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 19

Sukta 3.53

Rishi: Viśvāmitra / Viśvāmitras
Devata: Indra in surrounding hymn; immediate address includes axle/vehicle-power as sacral instrument
Chandas: Tr̥ṣṭubh (likely)

अभि व्ययस्व खदिरस्य सारमोजो धेहि स्पन्दने शिंशपायाम् । अक्ष वीळो वीळित वीळयस्व मा यामादस्मादव जीहिपो नः ॥

अ॒भि व्य॑यस्व खदि॒रस्य॒ सार॒मोजो॑ धेहि स्पन्द॒ने शिं॒शपा॑याम् । अक्ष॑ वीळो वीळित वी॒ळय॑स्व॒ मा यामा॑द॒स्मादव॑ जीहिपो नः ॥

abhí vyàyasva khadirásya sā́ram ójo dhehi spandané śiṃśápāyām | ákṣa vīḷo íti vīḷita vīḷáyasva mā́ yāmā́d asmā́d áva jīhipo naḥ ||

Spread out and take up the essence of the khadira; set force into the vibrating movement in the śiṃśapā-wood. O axle, be firm—firmly fixed, strengthen thy firmness; do not slip away from this course; do not abandon us, O holder of the movement.

अ॒भि । व्य॒य॒स्व॒ । ख॒दि॒रस्य॑ । सार॑म् । ओजः॑ । धे॒हि॒ । स्प॒न्द॒ने । शिं॒शपा॑याम् । अक्ष॑ । वी॒ळो॒ इति॑ । वी॒ळि॒त॒ । वी॒ळय॑स्व । मा । यामा॑त् । अ॒स्मात् । अव॑ । जी॒हि॒पः॒ । नः॒ ॥अभि । व्ययस्व । खदिरस्य । सारम् । ओजः । धेहि । स्पन्दने । शिंशपायाम् । अक्ष । वीळो इति । वीळित । वीळयस्व । मा । यामात् । अस्मात् । अव । जीहिपः । नः ॥abhi | vyayasva | khadirasya | sāram | ojaḥ | dhehi | spandane | śiṃśapāyām | akṣa | vīḷo iti | vīḷita | vīḷayasva | mā | yāmāt | asmāt | ava | jīhipaḥ | naḥ

अभिtowards, upon
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
व्ययस्वgo forth, proceed
व्ययस्व:
(कर्तृ-आदेशः)
TypeVerb
Root√या (याऽ गतौ) + वि (उपसर्ग)
खदिरस्यof the khadira-tree (acacia)
खदिरस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootखदिर (प्रातिपदिक)
सारम्pith, essence
सारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसार (प्रातिपदिक)
ओजःstrength, vigor
ओजः:
कर्म (धेहि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
धेहिplace, put, bestow
धेहि:
(कर्तृ-आदेशः)
TypeVerb
Root√धा (धाऽ धारणे/स्थापने)
स्पन्दनेin the shaking/trembling (motion)
स्पन्दने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootस्पन्दन (प्रातिपदिक; √स्पन्द्)
शिंशपायाम्in/at the śiṃśapā-tree
शिंशपायाम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootशिंशपा (प्रातिपदिक)
अक्षO axle (of the chariot)
अक्ष:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअक्ष (प्रातिपदिक)
वीळःfirm, strong
वीळः:
कर्तृ (स्तुत्यर्थे/विशेषणत्वे)
TypeNoun/Adjective
Rootवीळ (प्रातिपदिक; ‘firm/strong’)
वीळितmade firm, strengthened
वीळित:
TypeParticiple
Root√वीळ्/√वेल् (स्थैर्ये/दृढीकरणे) → वीळित (कृदन्त)
वीळयस्वmake (yourself) firm; hold fast
वीळयस्व:
(कर्तृ-आदेशः)
TypeVerb
Root√वीळ्/√वेल् (दृढीकरणे)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
यामात्from the course/track; from the path
यामात्:
अपादान
TypeNoun
Rootयाम (प्रातिपदिक)
अस्मात्from this (place/point)
अस्मात्:
अपादान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अवdown, away
अव:
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/अव्यय)
जीहिपःleave off, let go, do not abandon (us)
जीहिपः:
(कर्तृ-आदेशः)
TypeVerb
Root√हाप्/√हा (हाऽ त्यागे) with reduplication → जीहिप (वेदिक-रूप)
नःus; our
नः:
कर्म/सम्प्रदान (सन्दर्भानुसार)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)