HomeRig VedaMandala 3Sukta 51Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 3.51

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (hymn-level attribution assumed for Mandala 3)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

चर्षणीधृतं मघवानमुक्थ्यमिन्द्रं गिरो बृहतीरभ्यनूषत । वावृधानं पुरुहूतं सुवृक्तिभिरमर्त्यं जरमाणं दिवेदिवे ॥

च॒र्ष॒णी॒धृतं॑ म॒घवा॑नमु॒क्थ्य१॒॑मिन्द्रं॒ गिरो॑ बृह॒तीर॒भ्य॑नूषत । वा॒वृ॒धा॒नं पु॑रुहू॒तं सु॑वृ॒क्तिभि॒रम॑र्त्यं॒ जर॑माणं दि॒वेदि॑वे ॥

carṣaṇīdhṛ́taṃ maghavā́nam ukthyàm índraṃ gíro bṛhatī́r abhyànūṣata | vāvṛdhānám puruhūtáṃ suvṛ́ktibhir ámartyaṃ jarámāṇaṃ divédive ||

The great hymns have sounded forth to Indra, the bounteous, upheld by the peoples, worthy of the chant. Growing ever more, much-invoked, with well-shaped words—immortal—he is praised day by day as the enduring power in our progression.

च॒र्ष॒णि॒ऽधृत॑म् । म॒घऽवा॑नम् । उ॒क्थ्य॑म् । इन्द्र॑म् । गिरः॑ । बृ॒ह॒तीः । अ॒भि । अ॒नू॒ष॒त॒ । व॒वृ॒ध॒नम् । पु॒रु॒ऽहू॒तम् । सु॒वृ॒क्तिऽभिः॑ । अम॑र्त्यम् । जर॑माणम् । दि॒वेऽदि॑वे ॥चर्षणिधृतम् । मघवानम् । उक्थ्यम् । इन्द्रम् । गिरः । बृहतीः । अभि । अनूषत । ववृधनम् । पुरुहूतम् । सुवृक्तिभिः । अमर्त्यम् । जरमाणम् । दिवेदिवे ॥carṣaṇi-dhṛtam | magha-vānam | ukthyam | indram | giraḥ | bṛhatīḥ | abhi | anūṣata | vavṛdhanam | puru-hūtam | suvṛkti-bhiḥ | amartyam | jaramāṇam | dive--dive

चर्षणीधृतम्the supporter of the peoples (men)
चर्षणीधृतम्:
कर्म (स्तुत्य-देवता ‘इन्द्रम्’ का विशेषण)
TypeAdjective (epithet)
Rootचर्षणी-धृत (प्रातिपदिक; धृत < √धृ ‘धारणे’)
मघवानम्the bountiful one
मघवानम्:
कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootमघवन् (प्रातिपदिक)
उक्थ्यम्worthy of hymns / to be praised with recitation
उक्थ्यम्:
कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
TypeAdjective
Rootउक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ ‘स्तुति’ से)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (अनूषत् का)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
गिरःsongs, hymns
गिरः:
कर्तृ (अनूषत् का)
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
बृहतीःlofty, great
बृहतीः:
कर्तृ (गिरः का विशेषण)
TypeAdjective
Rootबृहती (प्रातिपदिक)
अभिtowards, unto
अभि:
(उपसर्ग) क्रियाविशेषण—‘की ओर/पर’
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअभि
अनूषतthey praised / they sang
अनूषत:
क्रिया
TypeVerb
Root√वच्/√उष्? (वैदिक: अनूष् ‘स्तुतौ’), धातु: √नूष्/√उष् (स्तुतौ)
वावृधानम्ever-growing, strengthened
वावृधानम्:
कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
TypeParticiple (adjectival)
Rootवावृधान (कृदन्त; √वृध् ‘वर्धने’)
पुरुहूतम्much-invoked
पुरुहूतम्:
कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
TypeAdjective (epithet)
Rootपुरुहूत (प्रातिपदिक; पुरु + हूत < √ह्वे/√हू ‘आह्वाने’)
सुवृक्तिभिःwith well-fashioned hymns
सुवृक्तिभिः:
करण (अनूषत्—‘किससे?’)
TypeNoun
Rootसुवृक्ति (प्रातिपदिक; सु + वृक्ति ‘स्तुति/रचना’)
अमर्त्यम्immortal
अमर्त्यम्:
कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमर्त्य (प्रातिपदिक; अ- + मर्त्य)
जरमाणम्ageing/long-enduring (venerable)
जरमाणम्:
कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
TypeParticiple (adjectival)
Rootजरमाण (कृदन्त; √जॄ/√जर् ‘क्षये/जीर्णे’—वैदिक प्रयोग: ‘वृद्ध/प्रौढ’ अथवा ‘स्तुत’ संदर्भ में)
दिवे-दिवेday by day
दिवे-दिवे:
अधिकरण (काल—‘कब?’)
TypeNoun (reduplicated phrase)
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिवस/दिव)