HomeRig VedaMandala 3Sukta 5Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 3.5

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attribution for RV 3.5)
Devata: Agni (with Mitra-epithet; apāṃ garbha motif)
Chandas: Triṣṭubh

अधाय्यग्निर्मानुषीषु विक्ष्वपां गर्भो मित्र ऋतेन साधन् । आ हर्यतो यजतः सान्वस्थादभूदु विप्रो हव्यो मतीनाम् ॥

अधा॑य्य॒ग्निर्मानु॑षीषु वि॒क्ष्व१॒॑पां गर्भो॑ मि॒त्र ऋ॒तेन॒ साध॑न् । आ ह॑र्य॒तो य॑ज॒तः सान्व॑स्था॒दभू॑दु॒ विप्रो॒ हव्यो॑ मती॒नाम् ॥

adhā́yy agnír mā́nuṣīṣu vikṣv apā́ṃ gárbho mitrá ṛténa sā́dhan | ā haryató yajatáḥ sā́nva sthād abhū́d u vípro havyó matīnā́m ||

Then Agni was established among the human clans, the embryo of the Waters, the Friend accomplishing by ṛta. From the golden (radiant) one, the adorable, he stood upon the summit; he became the inspired one, the offering-worthy power of our thoughts.

अधा॑यि । अ॒ग्निः । मानु॑षीषु । वि॒क्षु । अ॒पाम् । गर्भः॑ । मि॒त्रः । ऋ॒तेन॑ । साध॑न् । आ । हि॒र्य॒तः । य॒ज॒तः । सानु॑ । अ॒स्था॒त् । अभू॑त् । ऊँ॒ इति॑ । विप्रः॑ । हव्यः॑ । म॒ती॒नाम् ॥अधायि । अग्निः । मानुषीषु । विक्षु । अपाम् । गर्भः । मित्रः । ऋतेन । साधन् । आ । हिर्यतः । यजतः । सानु । अस्थात् । अभूत् । ऊँ इति । विप्रः । हव्यः । मतीनाम् ॥adhāyi | agniḥ | mānuṣīṣu | vikṣu | apām | garbhaḥ | mitraḥ | ṛtena | sādhan | ā | hiryataḥ | yajataḥ | sānu | asthāt | abhūt | oṃ iti | vipraḥ | havyaḥ | matīnām

अधthen, thereafter
अध:
सम्बन्ध/प्रकरण-सूचक
TypeIndeclinable
Rootअध (अव्यय-प्रातिपदिक) अथ/अध
आयिwent/entered, came
आयि:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु) ← आ + इ
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मानुषीषुamong human (settlements/women), in human spheres
मानुषीषु:
अधिकरण
TypeAdjective (used substantively)
Rootमानुषी (प्रातिपदिक) < मनुष्य
विक्षुin the clans/settlements
विक्षु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक) ‘clan, settlement’
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) ‘water’
गर्भःembryo, inner germ
गर्भः:
कर्तृ/विशेष्य (अग्नेः विशेषण-रूपेण)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
मित्रःMitra; the friend
मित्रः:
कर्तृ/सम्बोधन-तुल्य विशेषण
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
ऋतेनby/with ṛta (cosmic order, truth)
ऋतेन:
करण
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
साधन्accomplishing, effecting
साधन्:
कर्तृ-विशेषण
TypeVerb (participle)
Rootसाध् (धातु) → साधन्त् (वर्तमान कृदन्त)
towards, hither
:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
हर्यतःof the desirable/pleasing one
हर्यतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootहर्यत् (प्रातिपदिक) < हरि/हर् ‘to desire/please’
यजतःof the worshipful one
यजतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootयजत् (प्रातिपदिक) < यज्
सान्वस्थात्stood/rose on the ridge/height
सान्वस्थात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसानु (प्रातिपदिक) + स्था (धातु)
अभूत्became, came to be
अभूत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
विप्रःinspired sage, seer
विप्रः:
कर्तृ/विशेष्य
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
हव्यःto be invoked/oblation-worthy
हव्यः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootहव्य (प्रातिपदिक) < √हु ‘to pour/offer’
मतीनाम्of the thoughts/intentions (hymns)
मतीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमती (प्रातिपदिक) < मन् ‘to think’