HomeRig VedaMandala 3Sukta 48Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 3.48

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

उपस्थाय मातरमन्नमैट्ट तिग्ममपश्यदभि सोममूधः । प्रयावयन्नचरद्गृत्सो अन्यान्महानि चक्रे पुरुधप्रतीकः ॥

उ॒प॒स्थाय॑ मा॒तर॒मन्न॑मैट्ट ति॒ग्मम॑पश्यद॒भि सोम॒मूध॑: । प्र॒या॒वय॑न्नचर॒द्गृत्सो॑ अ॒न्यान्म॒हानि॑ चक्रे पुरु॒धप्र॑तीकः ॥

upasthā́ya mātáram ánnám aiṭa tígmam apaśyad abhí sómam ū́dhaḥ | prayāváyan ácarad gṛ́tso anyā́n mahā́ni cakre purudhápratīkaḥ ||

Standing close to the Mother he sought the food; he beheld the sharp (power) in the Soma, the udder. Moving forth and driving onward, the ardent one ranged beyond others and accomplished great works, he of many forms of manifestation.

उ॒प॒ऽस्थाय॑ । मा॒तर॑म् । अन्न॑म् । ऐ॒ट्ट॒ । ति॒ग्मम् । अ॒प॒श्य॒त् । अ॒भि । सोम॑म् । ऊधः॑ । प्र॒ऽय॒वय॑न् । अ॒च॒र॒त् । गृत्सः॑ । अ॒न्यान् । म॒हानि॑ । च॒क्रे॒ । पु॒रु॒धऽप्र॑तीकः ॥उपस्थाय । मातरम् । अन्नम् । ऐट्ट । तिग्मम् । अपश्यत् । अभि । सोमम् । ऊधः । प्रयवयन् । अचरत् । गृत्सः । अन्यान् । महानि । चक्रे । पुरुधप्रतीकः ॥upa-sthāya | mātaram | annam | aiṭa | tigmam | apaśyat | abhi | somam | ūdhaḥ | pra-yavayan | acarat | gṛtsaḥ | anyān | mahāni | cakre | purudha-pratīkaḥ

उपस्थायhaving approached / having stood near
उपस्थाय:
(क्रियाविशेषण) मुख्यक्रियायाः पूर्वकालिकः
TypeVerb
Rootउप-स्था (√स्था)
मातरम्the mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ
अन्नम्food
अन्नम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्न
ऐट्टhe went/attained (to)
ऐट्ट:
कर्तृ (अन्तर्निहितः—सः)
TypeVerb
Root√अट् (अटति) / वैदिक रूप ‘ऐट्’
तिग्मम्sharp, keen
तिग्मम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootतिग्म
अपश्यत्he saw
अपश्यत्:
कर्तृ (अन्तर्निहितः—सः)
TypeVerb
Root√पश् (पश्यति)
अभिtowards, upon
अभि:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअभि
सोमम्Soma
सोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम
ऊधःudder
ऊधः:
कर्तृ/आधार (उपमा/विषयः—‘udder’ as the source/container)
TypeNoun
Rootऊधस्
प्रयावयन्driving forth / setting in motion
प्रयावयन्:
कर्तृ (सः—‘driving/setting in motion’)
TypeVerb
Rootप्र-या-वय (√वय/√वी ‘to weave/drive/urge’ वैदिक caus./intens.-प्रायः)
अचरत्he moved / went
अचरत्:
कर्तृ (अन्तर्निहितः—सः)
TypeVerb
Root√चर् (चरति)
गृत्सःthe eager/clever one
गृत्सः:
कर्तृ (सः—‘the eager/clever one’)
TypeNoun/Adjective
Rootगृत्स
अन्यान्others
अन्यान्:
कर्म
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
महानिgreat (deeds/things)
महानि:
कर्म
TypeAdjective (substantivized)
Rootमहत्
चक्रेhe has done / he did
चक्रे:
कर्तृ (अन्तर्निहितः—सः)
TypeVerb
Root√कृ (करोति)
पुरुधप्रतीकःhaving many forms/appearances
पुरुधप्रतीकः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective (compound)
Rootपुरुधा + प्रतीक