HomeRig VedaMandala 3Sukta 46Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 3.46

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional, Mandala 3)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely)

महाँ असि महिष वृष्ण्येभिर्धनस्पृदुग्र सहमानो अन्यान् । एको विश्वस्य भुवनस्य राजा स योधया च क्षयया च जनान् ॥

म॒हाँ अ॑सि महिष॒ वृष्ण्ये॑भिर्धन॒स्पृदु॑ग्र॒ सह॑मानो अ॒न्यान् । एको॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ राजा॒ स यो॒धया॑ च क्ष॒यया॑ च॒ जना॑न् ॥

mahā́m̐ asi mahiṣa vṛ́ṣṇyebhir dhana-spṛ́d ugra sáhamāno anyā́n | éko víśvasya bhúvanasya rājā́ sá yódhayā ca kṣáyayā ca jánān ||

Great art thou, O mighty one, with thy manly powers—fierce, winning the riches, overpowering the others. Thou alone art king of all becoming; thou canst drive men to battle and also establish them in a secure dwelling.

म॒हान् । अ॒सि॒ । म॒हि॒ष॒ । वृष्ण्ये॑भिः । ध॒न॒ऽस्पृत् । उ॒ग्र॒ । सह॑मानः । अ॒न्यान् । एकः॑ । विश्व॑स्य । भुव॑नस्य । राजा॑ । सः । यो॒धया॑ । च॒ । क्ष॒यया॑ । च॒ । जना॑न् ॥महान् । असि । महिष । वृष्ण्येभिः । धनस्पृत् । उग्र । सहमानः । अन्यान् । एकः । विश्वस्य । भुवनस्य । राजा । सः । योधया । च । क्षयया । च । जनान् ॥mahān | asi | mahiṣa | vṛṣṇyebhiḥ | dhana-spṛt | ugra | sahamānaḥ | anyān | ekaḥ | viśvasya | bhuvanasya | rājā | saḥ | yodhayā | ca | kṣayayā | ca | janān

महान्great
महान्:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
अख्यात (सम्बन्ध/अस्तित्व)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
महिषO mighty one / O bull
महिष:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
वृष्ण्येभिःwith manly powers / with strength
वृष्ण्येभिः:
करण
TypeNoun
Rootवृष्ण्य (प्रातिपदिक; ‘वृष्णि’/‘वृष्ण्य’ = वीर्य/बल)
धनस्पृत्winning/attaining wealth
धनस्पृत्:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective (kṛdanta)
Rootधन- + स्पृश् (धातु) → स्पृत् (कृदन्त, ‘स्पृश्’ से)
उग्रfierce
उग्र:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
सहमानःoverpowering / prevailing
सहमानः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (present middle)
Rootसह् (धातु) → सहमान (शतृ/शानच्-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)
अन्यान्others (rivals)
अन्यान्:
कर्म
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
एकःalone / one
एकः:
कर्तृ
TypeNumeral/Adjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
विश्वस्यof all
विश्वस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (genitive)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनस्यof the world / of existence
भुवनस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; √भू)
राजाking
राजा:
कर्तृ (समासार्थे ‘एकः … राजा’)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ (अनुवाद/अनुसंधान)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
योधयात्should cause to fight / should battle
योधयात्:
अख्यात (क्रिया)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु) → योधय (णिच्-प्रयोग, causative)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
क्षययात्should cause to dwell/settle; should make to abide
क्षययात्:
अख्यात (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षि (धातु ‘क्षय’/‘क्षि’ = क्षय/निवास/क्षपण) → क्षयय (णिच्-प्रयोग, causative)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
जनान्people / tribes
जनान्:
कर्म
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)