HomeRig VedaMandala 3Sukta 38Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 3.38

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra (paired kings invoked); Gandharvas appear as subsidiary beings within the vision
Chandas: Triṣṭubh

त्रीणि राजाना विदथे पुरूणि परि विश्वानि भूषथः सदांसि । अपश्यमत्र मनसा जगन्वान्व्रते गन्धर्वाँ अपि वायुकेशान् ॥

त्रीणि॑ राजाना वि॒दथे॑ पु॒रूणि॒ परि॒ विश्वा॑नि भूषथ॒: सदां॑सि । अप॑श्य॒मत्र॒ मन॑सा जग॒न्वान्व्र॒ते ग॑न्ध॒र्वाँ अपि॑ वा॒युके॑शान् ॥

trī́ṇi rājānā vidáthe purū́ṇi pári víśvāni bhūṣathaḥ sádāṁsi | ápaśyam átra mánasā jaganvā́n vraté gandharvā́ṁ ápi vāyúkeśān ||

O two Kings, in many assemblies you encompass and adorn all the seats of power. Here I saw with the traveling mind the Gandharvas within the law—those with hair like the wind, subtle guardians of the inspired order.

त्रीणि॑ । रा॒जा॒ना॒ । वि॒दथे॑ । पु॒रूणि॑ । परि॑ । विश्वा॑नि । भू॒ष॒थः॒ । सदां॑सि । अप॑श्यम् । अत्र॑ । मन॑सा । ज॒ग॒न्वान् । व्र॒ते । ग॒न्ध॒र्वान् । अपि॑ । वा॒युऽके॑शान् ॥त्रीणि । राजाना । विदथे । पुरूणि । परि । विश्वानि । भूषथः । सदांसि । अपश्यम् । अत्र । मनसा । जगन्वान् । व्रते । गन्धर्वान् । अपि । वायुकेशान् ॥trīṇi | rājānā | vidathe | purūṇi | pari | viśvāni | bhūṣathaḥ | sadāṃsi | apaśyam | atra | manasā | jaganvān | vrate | gandharvān | api | vāyu-keśān

त्रीणिthree
त्रीणि:
विशेषण (कर्म/कर्तृ-सम्बन्धे) — ‘पुरूणि’ इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
राजानःkings, rulers
राजानः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
विदथेin the assembly/ritual gathering
विदथे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootविदथ (प्रातिपदिक)
पुरूणिmany
पुरूणि:
कर्म (भूषथः इत्यस्य) / ‘सदांसि’ इत्यस्य विशेषणभावः
TypeAdjective
Rootपुरु (प्रातिपदिक)
परिaround, all about
परि:
उपसर्ग/परिसर-भावे
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootपरि
विश्वानिall
विश्वानि:
कर्म (भूषथः) / ‘सदांसि’ इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भूषथःyou two adorn, make splendid
भूषथः:
क्रिया (कर्तृ: राजानः) कर्म: (विश्वानि/पुरूणि) सदांसि
TypeVerb
Rootभूष् (धातु)
सदांसिseats, sessions; ritual abodes
सदांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootसदस् (प्रातिपदिक)
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
क्रिया (कर्तृ: अहम्) कर्म: गन्धर्वान्
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
अत्रhere
अत्र:
अधिकारण (देश) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअत्र
मनसाwith (my) mind
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
जगन्वान्moving, roaming; going about
जगन्वान्:
कर्तृ (अपश्यम् इत्यस्य) — अहम् (जगन्वान्)
TypeAdjective (participial-stem)
Rootजगन्/जग (प्रातिपदिक; ‘जगन्’ = गतिशील/जगत्-सम्बद्ध; RV-प्रयोगः)
व्रतेin the ordinance/holy order
व्रते:
अधिकारण
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
गन्धर्वान्Gandharvas
गन्धर्वान्:
कर्म
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
अपिalso, even
अपि:
समुच्चय/अवधारण (सह/अपि) भावे
TypeIndeclinable
Rootअपि
वायुकॆशान्wind-haired (having hair like the wind)
वायुकॆशान्:
विशेषण (गन्धर्वान्) / कर्म-सम्बन्धे
TypeAdjective (compound)
Rootवायु-केश (समास-प्रातिपदिक; कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्रायः)