HomeRig VedaMandala 3Sukta 33Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 3.33

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Kauśika)
Devata: Indra (dragon-slayer; releaser of waters)
Chandas: Jagatī

प्रवाच्यं शश्वधा वीर्यं तदिन्द्रस्य कर्म यदहिं विवृश्चत् । वि वज्रेण परिषदो जघानायन्नापोऽयनमिच्छमानाः ॥

प्र॒वाच्यं॑ शश्व॒धा वी॒र्यं१॒॑ तदिन्द्र॑स्य॒ कर्म॒ यदहिं॑ विवृ॒श्चत् । वि वज्रे॑ण परि॒षदो॑ जघा॒नाय॒न्नापोऽय॑नमि॒च्छमा॑नाः ॥

pravā́cyaṃ śaśvadhā́ vī́ryaṃ tád índrasya kárma yád áhiṃ vivṛścát | ví vájreṇa paríṣado jaghānā́yann ā́po áyanam icchámānāḥ ||

Ever to be spoken is that heroic power—Indra’s deed—when he cut apart the Serpent. With the thunderbolt he struck down the enclosing seats of resistance; then the waters came forward, longing for their path, seeking their free course.

प्र॒ऽवाच्य॑म् । श॒श्व॒धा । वी॒र्य॑म् । तत् । इन्द्र॑स्य । कर्म॑ । यत् । अहि॑म् । वि॒ऽवृ॒श्चत् । वि । वज्रे॑ण । प॒रि॒ऽषदः॑ । ज॒घा॒न॒ । आय॑न् । आपः॑ । अय॑नम् । इ॒च्छमा॑नाः ॥प्रवाच्यम् । शश्वधा । वीर्यम् । तत् । इन्द्रस्य । कर्म । यत् । अहिम् । विवृश्चत् । वि । वज्रेण । परिषदः । जघान । आयन् । आपः । अयनम् । इच्छमानाः ॥pra-vācyam | śaśvadhā | vīryam | tat | indrasya | karma | yat | ahim | vi-vṛścat | vi | vajreṇa | pari-ṣadaḥ | jaghāna | āyan | āpaḥ | ayanam | icchamānāḥ

प्रवाच्यम्to be proclaimed, worthy to be spoken
प्रवाच्यम्:
कर्म (स्तुत्य/वक्तव्य-वस्तु)
TypeAdjective
Rootप्र-वच् (वच्) / प्रवाच्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
शश्वधाalways, continually
शश्वधा:
अधिकारण (काल-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootशश्वत् (अव्यय-निर्माण) / शश्वधा
वीर्यम्heroic power, prowess
वीर्यम्:
कर्म (प्रवाच्यस्य वस्तु)
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
सम्बन्ध/निर्देश (वीर्यस्य निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
कर्मdeed, act
कर्म:
सम्बन्ध/विशेष्य (वीर्यस्य/तत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
यत्which (that)
यत्:
सम्बन्ध (यद्-तद् सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अहिम्the serpent (Ahi/Vṛtra)
अहिम्:
कर्म (हन्तव्यः)
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
विवृश्चत्he cut asunder, he hewed apart
विवृश्चत्:
क्रिया (कर्तृ: इन्द्रः)
TypeVerb
Rootवि-व्रश्च् (व्रश्च्)
विapart, asunder
वि:
क्रियाविशेषण (विवृश्चत्/जघान)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
वज्रेणwith the thunderbolt
वज्रेण:
करण
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
परिषदःthe encircling bands/hosts; the surrounding (forces)
परिषदः:
कर्म
TypeNoun
Rootपरिषद् (प्रातिपदिक)
जघानhe struck down, he slew
जघान:
क्रिया (कर्तृ: इन्द्रः)
TypeVerb
Rootहन्
आयन्they came, they advanced
आयन्:
क्रिया (कर्तृ: आपः)
TypeVerb
Rootइ (एति) + आ (उपसर्ग)
आपःthe waters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक; बहुवचन-प्रयोगः)
अयनम्a course, passage, way
अयनम्:
कर्म (इच्छमानानाम्)
TypeNoun
Rootअयन (प्रातिपदिक; √इ ‘गमन’ से)
इच्छमानाःdesiring, seeking
इच्छमानाः:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple (Adjective)
Rootइष्/इच्छ् (धातु) → इच्छमान (वर्तमान-कृदन्त)