HomeRig VedaMandala 3Sukta 30Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 3.30

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

त्वं हि ष्मा च्यावयन्नच्युतान्येको वृत्रा चरसि जिघ्नमानः । तव द्यावापृथिवी पर्वतासोऽनु व्रताय निमितेव तस्थुः ॥

त्वं हि ष्मा॑ च्या॒वय॒न्नच्यु॑ता॒न्येको॑ वृ॒त्रा चर॑सि॒ जिघ्न॑मानः । तव॒ द्यावा॑पृथि॒वी पर्व॑ता॒सोऽनु॑ व्र॒ताय॒ निमि॑तेव तस्थुः ॥

tváṃ hí ṣmā cyāváyann ácyutāny éko vṛtrā́ cárasi jíghnamānaḥ | táva dyā́vā-pṛthivī́ párvatāso ’nú vratā́ya nímitā iva tasthuḥ ||

For you indeed, shaking the unshakable, move alone against the Vṛtra-forces, striking them down. For you, Heaven and Earth and the mountains stand, as if measured out, in obedience to the law of your truth-working.

त्वम् । हि । स्म॒ । च्या॒वय॑न् । अच्यु॑तानि । एकः॑ । वृ॒त्रा । चर॑सि । जिघ्न॑मानः । तव॑ । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । पर्व॑ता॒सः । अनु॑ । व्र॒ताय॑ । निमि॑ताऽइव । त॒स्थुः॒ ॥त्वम् । हि । स्म । च्यावयन् । अच्युतानि । एकः । वृत्रा । चरसि । जिघ्नमानः । तव । द्यावापृथिवी इति । पर्वतासः । अनु । व्रताय । निमिताइव । तस्थुः ॥tvam | hi | sma | cyāvayan | acyutāni | ekaḥ | vṛtrā | carasi | jighnamānaḥ | tava | dyāvāpṛthivī iti | parvatāsaḥ | anu | vratāya | nimitāiva | tasthuḥ

त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
ष्मा(emphatic particle)
ष्मा:
TypeIndeclinable
Rootष्मा (वैदिक निपात)
च्यावयन्causing to move/shake, dislodging
च्यावयन्:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootच्यव् (धातु) → च्यावयति (णिच्-प्रयोग, causative)
अच्युतानिthe unshaken/immovable (things/ones)
अच्युतानि:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootअच्युत (कृदन्त/विशेषण; a- + च्युत, √च्यव्)
एकःalone, single
एकः:
कर्तृ (त्वम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootएक (संख्यावाचक/विशेषण)
वृत्राVṛtras (obstacles/foes)
वृत्रा:
कर्म
TypeNoun
Rootवृत्र (नाम; दैत्य/शत्रु)
चरसिyou move/go about
चरसि:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
जिघ्नमानःstriking, slaying
जिघ्नमानः:
कर्तृ (त्वम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootहन् (धातु) → जिघ्न (प्रेसेंट-स्टेम) + शानच्
तवof you, your
तव:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्यावापृथिवीHeaven-and-Earth
द्यावापृथिवी:
कर्तृ (तस्थुः इत्यस्य)
TypeNoun (compound)
Rootद्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास: द्यौ/दिव् + पृथिवी)
पर्वतासःmountains
पर्वतासः:
कर्तृ (तस्थुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपर्वत (नाम)
अनुaccording to, following
अनु:
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
व्रतायto/for the ordinance, command
व्रताय:
सम्प्रदान (उद्देश्य/अनुगमन-लक्ष्य)
TypeNoun
Rootव्रत (नाम)
निमितेवas if on a fixed mark/measure
निमितेव:
अधिकरण (उपमान-आधारः)
TypeAdjective + Indeclinable
Rootनिमित (कृदन्त; नि-√मा ‘measure/mark’ → ‘appointed/marked’) + इव
तस्थुःstood, remained in place
तस्थुः:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) → तस्थौ/तस्थुः (परफेक्ट)