HomeRig VedaMandala 3Sukta 30Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 3.30

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

इन्द्रः सुशिप्रो मघवा तरुत्रो महाव्रातस्तुविकूर्मिॠघावान् । यदुग्रो धा बाधितो मर्त्येषु क्व त्या ते वृषभ वीर्याणि ॥

इन्द्र॑: सु॒शिप्रो॑ म॒घवा॒ तरु॑त्रो म॒हाव्रा॑तस्तुविकू॒र्मिॠघा॑वान् । यदु॒ग्रो धा बा॑धि॒तो मर्त्ये॑षु॒ क्व१॒॑ त्या ते॑ वृषभ वी॒र्या॑णि ॥

índraḥ suśípro maghávā tárutro mahā́vrātas tuvīkū́rmi r̥ghā́vān | yád ugró dhā́ bādhitó mártyeṣu kvá tyā́ te vṛṣabha vīryā́ṇi ||

Indra of the fair lip, the bountiful, the rescuer, of vast host and mighty surge, possessed of the straight-going force—when the fierce one seems pressed back among mortals, where then, O Bull, are those hero-powers of yours?

इन्द्रः॑ । सु॒ऽशिप्रः॑ । म॒घऽवा॑ । तरु॑त्रः । म॒हाऽव्रा॑तः । तु॒वि॒ऽकू॒र्मिः । ऋघा॑वान् । यत् । उ॒ग्रः । धाः । बा॒धि॒तः । मर्त्ये॑षु । क्व॑ । त्या । ते॒ । वृ॒ष॒भ॒ । वी॒र्या॑णि ॥इन्द्रः । सुशिप्रः । मघवा । तरुत्रः । महाव्रातः । तुविकूर्मिः । ऋघावान् । यत् । उग्रः । धाः । बाधितः । मर्त्येषु । क्व । त्या । ते । वृषभ । वीर्याणि ॥indraḥ | su-śipraḥ | magha-vā | tarutraḥ | mahāvrātaḥ | tuvi-kūrmiḥ | ṛghāvān | yat | ugraḥ | dhāḥ | bādhitaḥ | martyeṣu | kva | tyā | te | vṛṣabha | vīryāṇi

इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सुशिप्रःhaving fair/beautiful jaws
सुशिप्रः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-शिप्र (प्रातिपदिक; शिप्र ‘jaw/cheek’)
मघवाthe bountiful one
मघवा:
कर्तृ (समनाधिकरण)
TypeNoun (epithet)
Rootमघवन् (प्रातिपदिक)
तरुत्रःthe overcomer, victorious
तरुत्रः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतरुत्र (प्रातिपदिक; ‘overcoming, conquering’)
महाव्रातःof great host/retinue; of great troop
महाव्रातः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा-व्रात (प्रातिपदिक)
तुविकूर्मिःhaving many billows; surging mightily
तुविकूर्मिः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुवि-कूर्मि (प्रातिपदिक; कूर्मि ‘wave/crest’)
ऋघावान्possessing ‘ṛghā’ (a Vedic quality/epithet)
ऋघावान्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऋघावत् (प्रातिपदिक; ‘possessing ऋघा/ऋघ’—a Vedic epithet)
यत्when; that which
यत्:
अधिकरण (काल/निमित्त) / कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypePronoun/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उग्रःfierce, mighty
उग्रः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
धाindeed; then (particle)
धा:
TypeIndeclinable
Rootधा (अव्यय; वैदिक निपात/पदपूरण)
बाधितःpressed, harassed
बाधितः:
कर्तृ (समनाधिकरण; इन्द्रस्य अवस्थावर्णनम्)
TypeParticiple (past passive)
Rootबाध् (धातु) → बाधित (कृदन्त; क्त)
मर्त्येषुamong mortals
मर्त्येषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
क्वwhere?
क्व:
TypeIndeclinable (interrogative)
Rootक्व (अव्यय)
त्याthose (things/deeds)
त्या:
कर्म/विषय (प्रश्नस्य)
TypePronoun/Demonstrative
Rootत्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक; ‘that’)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृषभO bull (mighty one)
वृषभ:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
वीर्याणिheroic powers, mighty deeds
वीर्याणि:
कर्म/विषय (प्रश्नस्य)
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)