HomeRig VedaMandala 3Sukta 3Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 3.3

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.1–3.12; hymn-cycle to Agni/Viśvānara)
Devata: Agni (especially as Viśvānara/All-men Fire as leader and establisher of the worlds)
Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; standard for many Agni hymns in Maṇḍala 3)

विभावा देवः सुरणः परि क्षितीरग्निर्बभूव शवसा सुमद्रथः । तस्य व्रतानि भूरिपोषिणो वयमुप भूषेम दम आ सुवृक्तिभिः ॥

वि॒भावा॑ दे॒वः सु॒रण॒: परि॑ क्षि॒तीर॒ग्निर्ब॑भूव॒ शव॑सा सु॒मद्र॑थः । तस्य॑ व्र॒तानि॑ भूरिपो॒षिणो॑ व॒यमुप॑ भूषेम॒ दम॒ आ सु॑वृ॒क्तिभि॑: ॥

vibhā́vā deváḥ su-raṇaḥ pári kṣitī́r agnír babhūva śávasā su-mádrathaḥ | tásya vratā́ni bhūri-poṣíṇo vayám úpa bhūṣema dáma ā́ su-vṛ́kti-bhiḥ ||

Agni, the luminous One, the god of noble delight, has encompassed the worlds by his force, a chariot of good thought and right movement. May we in our dwelling draw near and adorn his ordinances that foster abundant growth, by our well-fashioned words.

वि॒भाऽवा॑ । दे॒वः । सु॒ऽरणः । परि॑ । क्षि॒तीः । अ॒ग्निः । ब॒भू॒व॒ । शव॑सा । सु॒मत्ऽर॑थः । तस्य॑ । व्र॒तानि॑ । भू॒रि॒ऽपो॒षिणः॑ । व॒यम् । उप॑ । भू॒षे॒म॒ । दमे॑ । आ । सु॒वृ॒क्तिऽभिः॑ ॥विभावा । देवः । सुरणः । परि । क्षितीः । अग्निः । बभूव । शवसा । सुमत्रथः । तस्य । व्रतानि । भूरिपोषिणः । वयम् । उप । भूषेम । दमे । आ । सुवृक्तिभिः ॥vibhāvā | devaḥ | su-raṇaḥ | pari | kṣitīḥ | agniḥ | babhūva | śavasā | sumat-rathaḥ | tasya | vratāni | bhūri-poṣiṇaḥ | vayam | upa | bhūṣema | dame | ā | suvṛkti-bhiḥ

वि॒भावा॑shining, radiant
वि॒भावा॑:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootवि-भा (धातु √भा ‘दीप्तौ’) / प्रातिपदिक ‘विभावन्/विभावस्’ (दीप्तिमान्)
दे॒वःthe god (Agni)
दे॒वः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सु॒रणःheroic, good fighter
सु॒रणः:
विशेषणम् (देवः/अग्निः)
TypeAdjective
Rootसु-रण (प्रातिपदिक; ‘good/strong in battle, heroic’)
परिaround, all around
परि:
उपपद/क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
क्षि॒तीःthe dwellings/lands (earths, settlements)
क्षि॒तीः:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
अ॒ग्निःAgni
अ॒ग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ब॒भूव॒became, has become
ब॒भूव॒:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (भवति)
शव॑साby might, with strength
शव॑सा:
करण
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
सु॒मद्र॑थःhaving a good/joyous chariot
सु॒मद्र॑थः:
विशेषणम् (अग्निः)
TypeAdjective
Rootसु-मद्-रथ (समास; ‘good/joyous chariot’ → ‘having a good chariot’)
तस्य॑of him, of that (Agni)
तस्य॑:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
व्र॒तानि॑vows, ordinances, sacred laws
व्र॒तानि॑:
कर्म
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
भूरि॒पो॒षिणःrichly nourishing, bringing much prosperity
भूरि॒पो॒षिणः:
विशेषणम् (कर्म)
TypeAdjective
Rootभूरि-पोषिन् (समास; ‘abundant-nourishing’)
व॒यम्we
व॒यम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
उप॑towards, near, in addition
उप॑:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
भू॒षे॒म॒may we honor/serve/adorn
भू॒षे॒म॒:
क्रिया
TypeVerb
Root√भूष् (भूषयति/भूषते ‘अलङ्कारे/सेवायाम्’)
दमेin the house, at home
दमे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक)
to, unto, fully
:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
सु॒वृ॒क्तिभिःwith well-formed hymns (good praises)
सु॒वृ॒क्तिभिः:
करण
TypeNoun
Rootसु-वृक्ति (प्रातिपदिक; ‘good utterance/hymn’)