HomeRig VedaMandala 3Sukta 3Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 3.3

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni Jātavedas
Chandas: Triṣṭubh (probable)

विश्पतिं यह्वमतिथिं नरः सदा यन्तारं धीनामुशिजं च वाघताम् । अध्वराणां चेतनं जातवेदसं प्र शंसन्ति नमसा जूतिभिर्वृधे ॥

वि॒श्पतिं॑ य॒ह्वमति॑थिं॒ नर॒: सदा॑ य॒न्तारं॑ धी॒नामु॒शिजं॑ च वा॒घता॑म् । अ॒ध्व॒राणां॒ चेत॑नं जा॒तवे॑दसं॒ प्र शं॑सन्ति॒ नम॑सा जू॒तिभि॑र्वृ॒धे ॥

viśpátiṃ yahvám atíthiṃ nárāḥ sádā yantā́raṃ dhīnā́m uśíjaṃ ca vāghátām | adhvarā́ṇāṃ cétanaṃ jāta-védasaṃ prá śaṃsanti námasā jūtí-bhir vṛdhé ||

Men ever proclaim with reverence and swift offerings Jātavedas—lord of the clan, the strong pilgrim-guest, the driver of inspired thoughts, the eager flame of the singers; the awakener of the paths of sacrifice, for his increase.

वि॒श्पति॑म् । य॒ह्वम् । अति॑थिम् । नरः॑ । सदा॑ । य॒न्तार॑म् । धी॒नाम् । उ॒शिज॑म् । च॒ । वा॒घता॑म् । अ॒ध्व॒राणा॑म् । चेत॑नम् । जा॒तऽवे॑दस॑म् । प्र । शं॒स॒न्ति॒ । नम॑सा । जू॒तिऽभिः॑ । वृ॒धे ॥विश्पतिम् । यह्वम् । अतिथिम् । नरः । सदा । यन्तारम् । धीनाम् । उशिजम् । च । वाघताम् । अध्वराणाम् । चेतनम् । जातवेदसम् । प्र । शंसन्ति । नमसा । जूतिभिः । वृधे ॥viśpatim | yahvam | atithim | naraḥ | sadā | yantāram | dhīnām | uśijam | ca | vāghatām | adhvarāṇām | cetanam | jāta-vedasam | pra | śaṃsanti | namasā | jūti-bhiḥ | vṛdhe

वि॒श्पतिम्the lord of the clan/people
वि॒श्पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवि॒श्-पति (प्रातिपदिक) < विश् (जन/कुल) + पति
य॒ह्वम्mighty, impetuous
य॒ह्वम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootय॒ह्व (प्रातिपदिक)
अति॑थिम्the guest
अति॑थिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिक)
नरःmen
नरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
सदाalways
सदा:
अधिकारण (काल)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
यन्तारम्the restrainer/guide
यन्तारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयन्तृ (प्रातिपदिक; कर्तरि-नृ प्रत्ययः) < √यम् (यच्छति/नियच्छति)
धी॒नाम्of thoughts/insights
धी॒नाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
उ॒शिजम्the eager one; the zealous (priestly) one
उ॒शिजम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootउशिज् (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
वा॒घताम्of the singers/praisers
वा॒घताम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवाघत् (प्रातिपदिक)
अध्वराणाम्of the sacrifices
अध्वराणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
चेतनम्the inspirer/impeller; the conscious one
चेतनम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootचेतन (प्रातिपदिक) < √चित् (चेतयति/अवबोध)
जातवेदसम्Jātavedas (Agni), knower of all that is born
जातवेदसम्:
कर्म
TypeNoun (epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय) < जात + वेदस्
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
शंसन्तिthey praise
शंसन्ति:
TypeVerb
Root√शंस् (स्तुति/कथन)
नमसाwith reverence, with homage
नमसा:
करण
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
जू॒तिभिःwith swift impulses/speedings
जू॒तिभिः:
करण
TypeNoun
Rootजूति (प्रातिपदिक)
वृधेfor growth/increase (for the thriving one)
वृधे:
सम्प्रदान
TypeNoun (verbal noun)
Rootवृध् (प्रातिपदिक/कृदन्त; √वृध् ‘वर्धते’)