HomeRig VedaMandala 3Sukta 3Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 3.3

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Devata: Agni Vaiśvānara
Chandas: Triṣṭubh

वैश्वानर तव धामान्या चके येभिः स्वर्विदभवो विचक्षण । जात आपृणो भुवनानि रोदसी अग्ने ता विश्वा परिभूरसि त्मना ॥

वैश्वा॑नर॒ तव॒ धामा॒न्या च॑के॒ येभि॑: स्व॒र्विदभ॑वो विचक्षण । जा॒त आपृ॑णो॒ भुव॑नानि॒ रोद॑सी॒ अग्न॒ू ता विश्वा॑ परि॒भूर॑सि॒ त्मना॑ ॥

vaiśvā́nara táva dhā́māny ā́ cakre yébhiḥ svaḥ-víd ábhavo vi-cákṣaṇa | jā́ta ā́pṛṇo bhúvanāni ródasī́ agne tā́ víśvā pári-bhū́r asi tmánā ||

O Vaiśvānara, thou hast fashioned thy seats of power by which thou becamest the knower of the luminous heaven, the wide-seeing. Born, thou didst fill the worlds and the two firmaments; O Agni, by thy own self-being thou encompassest and surpassest all these.

वैश्वा॑नर । तव॑ । धामा॑नि । आ । च॒क्रे॒ । येभिः॑ । स्वः॒ऽवित् । अभ॑वः । वि॒ऽच॒क्ष॒ण॒ । जा॒तः । आ । अ॒पृ॒णः॒ । भुव॑नानि । रोद॑सी॒ इति॑ । अग्ने॑ । ता । विश्वा॑ । प॒रि॒ऽभूः । अ॒सि॒ । त्मना॑ ॥वैश्वानर । तव । धामानि । आ । चक्रे । येभिः । स्वःवित् । अभवः । विचक्षण । जातः । आ । अपृणः । भुवनानि । रोदसी इति । अग्ने । ता । विश्वा । परिभूः । असि । त्मना ॥vaiśvānara | tava | dhāmāni | ā | cakre | yebhiḥ | svaḥ-vit | abhavaḥ | vi-cakṣaṇa | jātaḥ | ā | apṛṇaḥ | bhuvanāni | rodasī iti | agne | tā | viśvā | pari-bhūḥ | asi | tmanā

वैश्वानरO Vaiśvānara (Agni)
वैश्वानर:
सम्बोधन
TypeNoun (proper/epithet)
Rootवैश्वानर- (प्रातिपदिक; विश्+वानर/अग्नि-विशेष)
तवof you / your
तव:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धामानिabodes; stations; powers
धामानि:
कर्म (with चके) / or विषय
TypeNoun
Rootधामन्- (प्रातिपदिक)
towards; unto; fully
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
चकेyou have made; you have established
चके:
कर्तृ (implicit: त्वम्/अग्निः)
TypeVerb
Root√कृ (करणे) with reduplication (चकार-प्रयोग)
येभिःby which (means); with which
येभिः:
करण
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्वः-वित्finder of heaven/light
स्वः-वित्:
विशेषण (कर्तृ/सम्बोधन-सम्बन्ध)
TypeAdjective (kṛdanta)
Rootस्वर्- (स्वर्ग/प्रकाश) + √विद् (ज्ञाने) → वित् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अभवःyou became
अभवः:
कर्तृ (त्वम्)
TypeVerb
Root√भू (भवति)
विचक्षणO discerning one; far-seeing
विचक्षण:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootवि- + √चक्ष्/√चक्ष (दर्शने) → विचक्षण- (प्रातिपदिक)
जातःborn
जातः:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple (past passive)
Root√जन् (जायते) → जात- (क्त, कृदन्त)
आपृणःyou filled; you made full
आपृणः:
कर्तृ (त्वम्)
TypeVerb
Rootआ- + √पॄ/√पृ (पूरणे)
भुवनानिthe worlds; beings/realms
भुवनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन- (प्रातिपदिक; √भू)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
कर्म (सम्बन्ध-अप्पोजिशन)
TypeNoun (dual fixed)
Rootरोदसी- (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिवी)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
ताःthose
ताः:
कर्म
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाःall
विश्वाः:
विशेषण (कर्म)
TypeAdjective
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
परिभूःsurpassing; encompassing; overpowering
परिभूः:
कर्तृ-विशेषण (with असि)
TypeAdjective (kṛdanta used predicatively)
Rootपरि- + √भू (भवति) → परिभू- (प्रातिपदिक/कृदन्त ‘overpowering, surpassing’)
असिyou are
असि:
कर्तृ (त्वम्)
TypeVerb
Root√अस् (अस्ति)
त्मनाby yourself; by your own power
त्मना:
करण/हेतु (by yourself; by your own power)
TypeNoun (instrumental of manner)
Rootत्मन्- (प्रातिपदिक; ‘self, own person/power’)