HomeRig VedaMandala 3Sukta 3Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 3.3

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

अग्निर्देवेभिर्मनुषश्च जन्तुभिस्तन्वानो यज्ञं पुरुपेशसं धिया । रथीरन्तरीयते साधदिष्टिभिर्जीरो दमूना अभिशस्तिचातनः ॥

अ॒ग्निर्दे॒वेभि॒र्मनु॑षश्च ज॒न्तुभि॑स्तन्वा॒नो य॒ज्ञं पु॑रु॒पेश॑सं धि॒या । र॒थीर॒न्तरी॑यते॒ साध॑दिष्टिभिर्जी॒रो दमू॑ना अभिशस्ति॒चात॑नः ॥

agnír devébhir mánuṣaś ca jantúbhis tanvānáḥ yajñáṃ puru-péśasaṃ dhiyā́ | rathī́r antár īyate sā́dhadiṣṭi-bhir jīró damū́nā abhiśasti-cā́tanaḥ ||

Agni, with the gods and with men and all living beings, extends the sacrifice with the inspired thought, making it richly formed. Like a charioteer he moves within by perfect accomplishings; swift in his dwelling, he drives away the assaults of hostile affirmation.

अ॒ग्निः । दे॒वेभिः॑ । मनु॑षः । च॒ । ज॒न्तुऽभिः॑ । त॒न्वा॒नः । य॒ज्ञम् । पु॒रु॒ऽपेश॑सम् । धि॒या । र॒थीः । अ॒न्तः । ई॒य॒ते॒ । साध॑दिष्टिऽभिः । जी॒रः । दमू॑नाः । अ॒भि॒श॒स्ति॒ऽचात॑नः ॥अग्निः । देवेभिः । मनुषः । च । जन्तुभिः । तन्वानः । यज्ञम् । पुरुपेशसम् । धिया । रथीः । अन्तः । ईयते । साधदिष्टिभिः । जीरः । दमूनाः । अभिशस्तिचातनः ॥agniḥ | devebhiḥ | manuṣaḥ | ca | jantu-bhiḥ | tanvānaḥ | yajñam | puru-peśasam | dhiyā | rathīḥ | antaḥ | īyate | sādhadiṣṭi-bhiḥ | jīraḥ | damūnāḥ | abhiśasti-cātanaḥ

अग्निःAgni (the fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
देवेभिःwith the gods
देवेभिः:
सह/साधन (करण-भावः; ‘with’)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
मनुष्यैःwith men (humans)
मनुष्यैः:
सह/साधन (करण-भावः; ‘with’)
TypeNoun
Rootमनुष्य- (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
जन्तुभिःwith living beings/creatures
जन्तुभिः:
सह/साधन (करण-भावः; ‘with’)
TypeNoun
Rootजन्तु- (प्रातिपदिक)
तन्वानःspreading/expanding
तन्वानः:
कर्तृ (अग्निः) विशेषण
TypeVerb (Participle)
Root√तन् (तनु)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ- (प्रातिपदिक)
पुरुपेशसम्of many adornments/with much beauty
पुरुपेशसम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootपुरु- + पेशस्- (प्रातिपदिक; समास)
धियाby insight/with thought (devotion)
धिया:
करण
TypeNoun
Rootधि- (प्रातिपदिक)
रथीःthe charioteer/rider
रथीः:
कर्तृ (अग्निः) विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootरथिन्- (प्रातिपदिक)
अन्तरीयतेmoves in-between / passes through
अन्तरीयते:
क्रिया
TypeVerb
Rootअन्तर् + √इ (इण्) / वैदिक प्रयोग: ‘अन्तरीयते’
साधदिष्टिभिःwith successful/fulfilling offerings (rites)
साधदिष्टिभिः:
करण
TypeNoun (instrumental plural)
Rootसाधदिष्टि- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास, वैदिक)
जीरःswift/quick
जीरः:
कर्तृ (अग्निः) विशेषण
TypeAdjective
Rootजीर- (प्रातिपदिक)
दमूनाhouse-friend; lord of the house
दमूना:
कर्तृ (अग्निः) विशेषण
TypeAdjective
Rootदमूनस्/दमूना- (प्रातिपदिक; वैदिक)
अभिशस्तिचातनःthe repeller of curses/hostile imprecations
अभिशस्तिचातनः:
कर्तृ (अग्निः) विशेषण
TypeNoun/Adjective (agent-noun)
Rootअभिशस्ति- + √चात्/√चत् (चातन ‘driving away’) (प्रातिपदिक; समास)