HomeRig VedaMandala 3Sukta 3Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 3.3

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni Vaiśvānara (with ‘fire-in-the-waters’ motif)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

चन्द्रमग्निं चन्द्ररथं हरिव्रतं वैश्वानरमप्सुषदं स्वर्विदम् । विगाहं तूर्णिं तविषीभिरावृतं भूर्णिं देवास इह सुश्रियं दधुः ॥

च॒न्द्रम॒ग्निं च॒न्द्रर॑थं॒ हरि॑व्रतं वैश्वान॒रम॑प्सु॒षदं॑ स्व॒र्विद॑म् । वि॒गा॒हं तूर्णिं॒ तवि॑षीभि॒रावृ॑तं॒ भूर्णिं॑ दे॒वास॑ इ॒ह सु॒श्रियं॑ दधुः ॥

candráṃ agníṃ candra-ráthaṃ hári-vrataṃ vaiśvānarám apsu-sádaṃ svaḥ-vídam | vi-gā́haṃ tū́rṇiṃ táviṣībhi r ā́vṛtaṃ bhūrṇíṃ devā́sa ihá su-śríyaṃ dadh uḥ ||

The shining Agni, with a shining chariot, faithful to the luminous law—Vaiśvānara seated in the waters, knower of the supramental world—plunging forward, swift, wrapped in his powers: him, the whirling force, the gods have set here for a beautiful splendour.

च॒न्द्रम् । अ॒ग्निम् । च॒न्द्रऽर॑थम् । हरि॑ऽव्रतम् । वै॒श्वा॒न॒रम् । अ॒प्सु॒ऽसद॑म् । स्वः॒ऽविद॑म् । वि॒ऽगा॒हम् । तूर्णि॑म् । तवि॑षीभिः । आऽवृ॑तम् । भूर्णि॑म् । दे॒वासः॑ । इ॒ह । सु॒ऽश्रिय॑म् । द॒धुः॒ ॥चन्द्रम् । अग्निम् । चन्द्ररथम् । हरिव्रतम् । वैश्वानरम् । अप्सुसदम् । स्वःविदम् । विगाहम् । तूर्णिम् । तविषीभिः । आवृतम् । भूर्णिम् । देवासः । इह । सुश्रियम् । दधुः ॥candram | agnim | candra-ratham | hari-vratam | vaiśvānaram | apsu-sadam | svaḥ-vidam | vi-gāham | tūrṇim | taviṣībhiḥ | āvṛtam | bhūrṇim | devāsaḥ | iha | su-śriyam | dadhuḥ

चन्द्रम्the shining one; (Agni as) ‘the bright’
चन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) < √चद्/चन्द् (दीप्तौ/आह्लादने) (निरुक्त-परम्परा)
अग्निम्Agni
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
चन्द्ररथम्having a shining chariot; ‘bright-charioted’
चन्द्ररथम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootचन्द्र-रथ (समास: कर्मधारय/तत्पुरुष; प्रातिपदिक)
हरिव्रतम्whose ordinance/vow is ‘hari’ (golden/bright); of bright observance
हरिव्रतम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootहरि-व्रत (समास; प्रातिपदिक)
वैश्वानरम्Vaiśvānara (Agni as universal fire)
वैश्वानरम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक; ‘belonging to all men’)
अप्सुषदम्dwelling/sitting in the waters
अप्सुषदम्:
कर्म
TypeAdjective (participial)
Rootअप्सु-षद (उपपद-समास; √सद् ‘उपवेशने/निवासे’ + कृत् -अ)
स्वर्विदम्finder/knower of heaven (light)
स्वर्विदम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootस्वर्-विद् (उपपद-समास; √विद् ‘ज्ञाने/लाभे’)
विगाहम्the plunging/entering one; one who penetrates
विगाहम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवि-गाह (प्रातिपदिक; √गाह् ‘प्रवेशने/मज्जने’)
तूर्णिम्swift
तूर्णिम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootतूर्णि (प्रातिपदिक)
तविषीभिःwith powers/energies
तविषीभिः:
करण
TypeNoun
Rootतविषी (प्रातिपदिक)
आवृतम्encompassed, surrounded
आवृतम्:
कर्म
TypeAdjective (past participle)
Rootआ-√वृ (वरणे/आवरणे) + क्त (भूतकर्मणि)
भूर्णिम्whirling/rolling one; the swirling (Agni)
भूर्णिम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootभूर्णि (प्रातिपदिक)
देवासःthe gods
देवासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
सुश्रियम्very splendid, of good glory
सुश्रियम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसु-श्रिय (समास; प्रातिपदिक; श्रिय्/श्री ‘शोभा/समृद्धि’)
दधुःthey placed/established
दधुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (धारणे)