HomeRig VedaMandala 3Sukta 3Mantra 11
Previous Mantra

Mantra 11

Sukta 3.3

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Devata: Agni Vaiśvānara (with dyāvāpṛthivī invoked as the ‘two parents’ motif)
Chandas: Triṣṭubh

वैश्वानरस्य दंसनाभ्यो बृहदरिणादेकः स्वपस्यया कविः । उभा पितरा महयन्नजायताग्निर्द्यावापृथिवी भूरिरेतसा ॥

वै॒श्वा॒न॒रस्य॑ दं॒सना॑भ्यो बृ॒हदरि॑णा॒देक॑: स्वप॒स्यया॑ क॒विः । उ॒भा पि॒तरा॑ म॒हय॑न्नजायता॒ग्निर्द्यावा॑पृथि॒वी भूरि॑रेतसा ॥

vaiśvānarásya daṃsanā́bhyo bṛhád áriṇād ékaḥ su-apasyáyā kavíḥ | ubhā́ pitárā maháyann ajāyatāgnír dyāvā́pṛthivī́ bhū́ri-retasā ||

From the mighty workings of Vaiśvānara the One was born vast, the seer by his perfect skill. Magnifying the two Parents, Agni came to birth—Heaven and Earth—rich in the seed of abundance.

वै॒श्वा॒न॒रस्य॑ । दं॒सना॑भ्यः । बृ॒हत् । अरि॑णात् । एकः॑ । सु॒ऽअ॒प॒स्यया॑ । क॒विः । उ॒भा । पि॒तरा॑ । म॒हय॑न् । अ॒जा॒य॒त॒ । अ॒ग्निः । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । भूरि॑ऽरेतसा ॥वैश्वानरस्य । दंसनाभ्यः । बृहत् । अरिणात् । एकः । सुअपस्यया । कविः । उभा । पितरा । महयन् । अजायत । अग्निः । द्यावापृथिवी इति । भूरिरेतसा ॥vaiśvānarasya | daṃsanābhyaḥ | bṛhat | ariṇāt | ekaḥ | su-apasyayā | kaviḥ | ubhā | pitarā | mahayan | ajāyata | agniḥ | dyāvāpṛthivī iti | bhūri-retasā

वैश्वानरस्यof Vaiśvānara (Agni)
वैश्वानरस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक)
दंसनाभ्यःfrom the wondrous deeds/powers
दंसनाभ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootदंसना (प्रातिपदिक)
बृहत्great, lofty
बृहत्:
कर्म/विशेष्य-विशेषणभाव (to the implied act of sounding/roaring)
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक)
अरिणात्he set in motion/raised; he made resound
अरिणात्:
क्रिया
TypeVerb
Root√ऋ (ऋणाति/अरिणाति)
एकःalone, one
एकः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
स्वपस्ययाby skillful service/active devotion
स्वपस्यया:
करण
TypeNoun
Rootस्वपस्या (प्रातिपदिक; ‘good work/skillful service’)
कविःthe seer, sage (Agni)
कविः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
उभाboth
उभा:
कर्म
TypeAdjective
Rootउभ (प्रातिपदिक)
पितराthe two parents
पितरा:
कर्म
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
महयन्magnifying, exalting
महयन्:
कर्तृ (सहक्रिया/भाव)
TypeVerb
Root√मह् (महयति)
अजायतwas born, came to be
अजायत:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जायते)
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
द्यावापृथिवीHeaven-and-Earth
द्यावापृथिवी:
कर्म/अधिकरण (as the pair being ‘made great’/as the cosmic domain)
TypeNoun
Rootद्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास; द्यौ/दिव् + पृथिवी)
भूरिmuch, abundant
भूरि:
कर्म/परिमाण
TypeAdjective
Rootभूरि (प्रातिपदिक)
रेतसाwith seed/seminal power, generative force
रेतसा:
करण
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)