HomeRig VedaMandala 3Sukta 29Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 3.29

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (family attribution)
Devata: Agni (born by manthana; also linked with Iḷā)
Chandas: Tr̥ṣṭubh (likely)

उत्तानायामव भरा चिकित्वान्त्सद्यः प्रवीता वृषणं जजान । अरुषस्तूपो रुशदस्य पाज इळायास्पुत्रो वयुनेऽजनिष्ट ॥

उ॒त्ता॒नाया॒मव॑ भरा चिकि॒त्वान्त्स॒द्यः प्रवी॑ता॒ वृष॑णं जजान । अ॒रु॒षस्तू॑पो॒ रुश॑दस्य॒ पाज॒ इळा॑यास्पु॒त्रो व॒युने॑ऽजनिष्ट ॥

uttānā́yām áva bharā cikitvā́n tsadyaḥ pravī́tā vṛ́ṣaṇaṃ jajāna | aruṣá-stūpo rúśad asya pā́ja íḷāyāḥ putró vayúne 'janiṣṭa ||

On the outstretched (lower) wood, bring it down—O knower—at once the driven churning begets the strong Bull. With ruddy crest his radiance shines; the Son of Iḷā is born by the secret workings of the rite.

उ॒त्ता॒नाया॒म् । अव॑ । भ॒र॒ । चि॒कि॒त्वान् । स॒द्यः । प्रऽवी॑ता । वृष॑णम् । ज॒जा॒न॒ । अ॒रु॒षऽस्तू॑पः । रुश॑त् । अ॒स्य॒ । पाजः॑ । इळा॑याः । पु॒त्रः । व॒युने॑ । अ॒ज॒नि॒ष्ट॒ ॥उत्तानायाम् । अव । भर । चिकित्वान् । सद्यः । प्रवीता । वृषणम् । जजान । अरुषस्तूपः । रुशत् । अस्य । पाजः । इळायाः । पुत्रः । वयुने । अजनिष्ट ॥uttānāyām | ava | bhara | cikitvān | sadyaḥ | pra-vītā | vṛṣaṇam | jajāna | aruṣa-stūpaḥ | ruśat | asya | pājaḥ | iḷāyāḥ | putraḥ | vayune | ajaniṣṭa

उत्तानायाम्in/at the outstretched (position)
उत्तानायाम्:
अधिकारण
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootउत्तान (प्रातिपदिक) < उत्-तन्
अवdown; forth
अव:
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/निपात)
भरbear/bring!
भर:
TypeVerb
Root√भृ
चिकित्वान्the wise/knowing one
चिकित्वान्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचिकित्वस्/चिकित्वन् (प्रातिपदिक; √चित् ‘to perceive/know’ का परिपूर्ण/परस्मैपदी परिप्रयोग)
सद्यःimmediately
सद्यः:
TypeIndeclinable
Rootसद्यः
प्रवीताःwell-impelled/led forth
प्रवीताः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective (past passive participle)
Rootप्र-√वी (या √वय्/√वी ‘to weave/lead/drive’ से; ‘प्रवीत’ = ‘well-led/impelled’)
वृषणम्the bull; the vigorous one
वृषणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
जजानhas begotten/produced
जजान:
TypeVerb
Root√जन्
अरुषःruddy; tawny
अरुषः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
तूपःa tuft/crest; (ritual) plume
तूपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootतूप (प्रातिपदिक; वैदिक)
रुशत्shining; bright
रुशत्:
TypeAdjective (present participial stem used adjectivally)
Rootरुशत् (प्रातिपदिक; √रुश्/√रुच् ‘to shine’)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पाजःstrength; splendor
पाजः:
कर्तृ/विषय (नामपद)
TypeNoun
Rootपाजस् (प्रातिपदिक; वैदिक)
इळायाःof Iḷā (Idā)
इळायाः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootइळा (प्रातिपदिक)
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
वयुनेin (ritual) skill/wise order
वयुने:
अधिकारण
TypeNoun
Rootवयुन (प्रातिपदिक)
अजनिष्टwas born; came into being
अजनिष्ट:
TypeVerb
Root√जन्