HomeRig VedaMandala 3Sukta 29Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 3.29

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Kauśika lineage; hymn context)
Devata: Agni (as inner fire of the sacrifice; with Marut-like energisms as supporting powers)
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 3.29; verse-level confirmation recommended)

अमित्रायुधो मरुतामिव प्रयाः प्रथमजा ब्रह्मणो विश्वमिद्विदुः । द्युम्नवद्ब्रह्म कुशिकास एरिर एकएको दमे अग्निं समीधिरे ॥

अ॒मि॒त्रा॒युधो॑ म॒रुता॑मिव प्र॒याः प्र॑थम॒जा ब्रह्म॑णो॒ विश्व॒मिद्वि॑दुः । द्यु॒म्नव॒द्ब्रह्म॑ कुशि॒कास॒ एरि॑र॒ एक॑एको॒ दमे॑ अ॒ग्निं समी॑धिरे ॥

amitrā́yudho marútām iva práyāḥ prathamajā́ bráhmaṇo víśvam íd viduḥ | dyumnávad bráhma kuśikā́sa érire éka-eko dáme agníṃ sám īdhire ||

Armed against the hostile forces, like the Maruts in their forward surge, these first-born movements of the Word know the whole truth of the working. The Kushikas uplifted a luminous, victorious mantra; each one, in his own inner home, kindled Agni perfectly into a single flame of power.

अ॒मि॒त्र॒ऽयुधः॑ । म॒रुता॑म्ऽइव । प्र॒ऽयाः । प्र॒थ॒म॒ऽजाः । ब्रह्म॑णः । विश्व॑म् । इत् । वि॒दुः॒ । द्यु॒म्नऽव॑त् । ब्रह्म॑ । कु॒शि॒कासः॑ । आ । ई॒रि॒रे॒ । एकः॑ऽएकः । दमे॑ । अ॒ग्निम् । सम् । ई॒धि॒रे॒ ॥अमित्रयुधः । मरुताम्इव । प्रयाः । प्रथमजाः । ब्रह्मणः । विश्वम् । इत् । विदुः । द्युम्नवत् । ब्रह्म । कुशिकासः । आ । ईरिरे । एकःएकः । दमे । अग्निम् । सम् । ईधिरे ॥amitra-yudhaḥ | marutām-iva | pra-yāḥ | prathama-jāḥ | brahmaṇaḥ | viśvam | it | viduḥ | dyumna-vat | brahma | kuśikāsaḥ | ā | īrire | ekaḥ-ekaḥ | dame | agn im | sam | īdhire

अमित्रायुधःhaving weapons against foes; foe-smiting
अमित्रायुधः:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootअमित्र- + आयुध- (प्रातिपदिक) (समासः बहुव्रीहिः)
मरुताम्of the Maruts
मरुताम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
उपमान-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootइव
प्रयाःadvances, onsets; forward impulses
प्रयाः:
कर्तृ (विदुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्र-या (प्रातिपदिक; ‘प्रयाः’ = ‘प्रयस्’/‘प्रयाः’ वैदिक रूप)
प्रथमजाःfirst-born
प्रथमजाः:
विशेषणम् (प्रयाः)
TypeAdjective
Rootप्रथम- + ज (√जन्) (कृदन्त/समासः)
ब्रह्मणःof the sacred formulation (brahman)
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
विश्वम्all, the whole
विश्वम्:
कर्म (विदुः)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootइत्
विदुःthey have known
विदुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (जानने)
द्यु्म्नवत्possessing brilliance/renown
द्यु्म्नवत्:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootद्यु्म्न-वत् (प्रातिपदिक; -वत् मतुप्)
ब्रह्मthe sacred formulation; hymn
ब्रह्म:
कर्तृ (एरिर इत्यस्य)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
कुशिकासःthe Kuśikas (a clan/lineage)
कुशिकासः:
कर्तृ (एरिर)
TypeNoun
Rootकुशिक (प्रातिपदिक; गोत्र/जननाम)
एरिरthey have set in motion/raised
एरिर:
क्रिया
TypeVerb
Root√ईर्/√इर् (प्रेरणे/उत्थापने) (वैदिक लिट्-रूप)
एकःone
एकः:
विशेषणम् (एकएकः)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
एकःone (each)
एकः:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
दमेin the house, at home
दमे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक; ‘घर/गृह’)
अग्निम्Agni; the fire
अग्निम्:
कर्म (समीधिरे)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
समीधिरेthey have kindled (for themselves/ritually)
समीधिरे:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम्-√इध् (दीप्तौ)