HomeRig VedaMandala 3Sukta 29Mantra 16
Previous Mantra

Mantra 16

Sukta 3.29

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Kauśika lineage; hymn context)
Devata: Agni as Hotar (with Soma as the offered delight approached through Agni)
Chandas: Triṣṭubh (probable; verse-level confirmation recommended)

यदद्य त्वा प्रयति यज्ञे अस्मिन्होतश्चिकित्वोऽवृणीमहीह । ध्रुवमया ध्रुवमुताशमिष्ठाः प्रजानन्विद्वाँ उप याहि सोमम् ॥

यद॒द्य त्वा॑ प्रय॒ति य॒ज्ञे अ॒स्मिन्होत॑श्चिकि॒त्वोऽवृ॑णीमही॒ह । ध्रु॒वम॑या ध्रु॒वमु॒ताश॑मिष्ठाः प्रजा॒नन्वि॒द्वाँ उप॑ याहि॒ सोम॑म् ॥

yád adyá tvā prayatí yajñé asmín hótāś cikitvó ’vṛṇīmahi há | dhrúvam ayā dhrúvam utā́śamiṣṭhāḥ prajā́nann vidvā́n úpa yāhi sómam ||

Since today, in this advancing sacrifice, we have chosen you here as the discerning Hotar, come by the sure path, come to the sure seat of peace; knowing the births and their meanings, the Wise One, draw near to the Soma within us.

यत् । अ॒द्य । त्वा॒ । प्र॒ऽय॒ति । य॒ज्ञे । अ॒स्मिन् । होत॒रिति॑ । चि॒कि॒त्वः॒ । अवृ॑णीमहि । इह॒ । ध्रु॒वम् । अ॒याः॒ । ध्रु॒वम् । उ॒त । अ॒श॒मि॒ष्ट्ह॒ाः । प्र॒ऽजा॒नन् । वि॒द्वान् । उप॑ । या॒हि॒ । सोम॑म् ॥यत् । अद्य । त्वा । प्रयति । यज्ञे । अस्मिन् । होतरिति । चिकित्वः । अवृणीमहि । इह । ध्रुवम् । अयाः । ध्रुवम् । उत । अशमिष्ट्हाः । प्रजानन् । विद्वान् । उप । याहि । सोमम् ॥yat | adya | tvā | pra-yati | yajñe | asmin | hotariti | cikitvaḥ | avṛṇīmahi | iha | dhruvam | ayāḥ | dhruvam | uta | aśamiṣṭha#aḥ | pra-jānan | vidvān | upa | yāhi | somam

यत्when/that (since)
यत्:
सम्बन्ध/उपपद (वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable/Pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यद् (सम्बन्ध-अव्यय)
अद्यtoday/now
अद्य:
अधिकारण (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
प्रयतिat the forward-march/at the advance (procession)
प्रयति:
अधिकारण (अवसर/स्थिति)
TypeNoun
Rootप्रयति (स्त्री. प्रातिपदिक; √या ‘गमन’ से)
यज्ञेin the sacrifice
यज्ञे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक; √यज्)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
होतःO Hotar (invoking priest)
होतः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक; √हु)
चिकित्वःO wise/knowing one
चिकित्वः:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootचिकित्वस् (विशेषण-प्रातिपदिक; √चित् ‘जान’ का परिपूर्ण/विद्वत्-भाव)
अवृणीमहिwe have chosen/selected
अवृणीमहि:
क्रिया (यजमान/वक्ता = कर्ता)
TypeVerb
Root√वृ (वृणीते ‘चुनना/वरण करना’)
इहhere
इह:
अधिकारण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
ध्रुवम्firmly/surely
ध्रुवम्:
कर्म/क्रियाविशेषण (याहि के साथ ‘निश्चयेन’)
TypeAdjective
Rootध्रुव (विशेषण-प्रातिपदिक)
अयाby this (means)
अया:
करण
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम) → अया (स्त्री. तृतीया एकवचन)
ध्रुवम्steadfastly/with certainty
ध्रुवम्:
कर्म/क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootध्रुव (विशेषण-प्रातिपदिक)
उतand/also
उत:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
आशम्wish/hope
आशम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआशा/आश् (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘आशा/कामना’)
इष्ठाः(you are) the desired/most sought
इष्ठाः:
कर्तृ-विशेषण/विधेय
TypeKṛdanta (Adjective/Participle)
Root√यज् → इष्ट (कृदन्त ‘यजित/इष्ट’), यहाँ विशेषण/भाव
प्रजानन्knowing/recognizing
प्रजानन्:
कर्तृ-विशेषण
TypeKṛdanta (Participle)
Root√ज्ञा (जानना) → प्रजानन् (वर्तमान कृदन्त)
विद्वान्wise, learned
विद्वान्:
कर्तृ-विशेषण
TypeKṛdanta (Perfect participle)
Root√विद् (जानना) → विद्वांस् (परिपूर्ण कृदन्त)
उपnear, towards
उप:
दिशा/समीप्य (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
याहिcome/go (hither)!
याहि:
क्रिया (आह्वान)
TypeVerb
Root√या (गमन)
सोमम्Soma (the pressed drink)
सोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)