Mantra 9
Sukta 3.27
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
धिया चक्रे वरेण्यो भूतानां गर्भमा दधे । दक्षस्य पितरं तना ॥
Samhita Patha (IAST)
धि॒या च॑क्रे॒ वरे॑ण्यो भू॒तानां॒ गर्भ॒मा द॑धे । दक्ष॑स्य पि॒तरं॒ तना॑ ॥
Transliteration
dhiyā́ cakre váreṇyo bhūtā́nāṃ gárbham ā́ dadhe | dákṣasya pitáraṃ tánā ||
Translation
By the vision-thought the Adorable has fashioned, and he has set the womb of beings; he has established, in his own body, the Father of the discerning power (Dakṣa).
Padapatha (Word Analysis)
धि॒या । च॒क्रे॒ । वरे॑ण्यः । भू॒ताना॑म् । गर्भ॑म् । आ । द॒धे॒ । दक्ष॑स्य । पि॒तर॑म् । तना॑ ॥धिया । चक्रे । वरेण्यः । भूतानाम् । गर्भम् । आ । दधे । दक्षस्य । पितरम् । तना ॥dhiyā | cakre | vareṇyaḥ | bhūtānām | garbham | ā | dadhe | dakṣasya | pitaram | tanā
Word by Word
धियाby/with (his) thought, with insight
धिया:
करण
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक: धि-)
चक्रेhe has made / he fashioned
चक्रे:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → परस्मै/आत्मनेपद; (लिट्) perfect
वरेण्यःthe choice-worthy (one)
वरेण्यः:
कर्तृ (चक्रे का कर्ता)
TypeAdjective
Rootवरेण्य (प्रातिपदिक; √वृ ‘choose’ से ‘to be chosen/choice-worthy’)
भूतानाम्of beings / of creatures
भूतानाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootभूत (कृदन्त/प्रातिपदिक; √भू ‘be’ → ‘beings/creatures’)
गर्भम्the embryo, germ, womb(-seed)
गर्भम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
आtowards, into; (intensifier with the verb)
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
दधेhe has placed/established
दधे:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु) + आ (उपसर्ग) → आ-धा
दक्षस्यof Dakṣa / of skill, of the able one
दक्षस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
पितरम्father
पितरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
तनाin succession, continuously; by lineage
तना:
—
TypeIndeclinable
Rootतना (अव्यय; ‘in due course/continuously; by succession/lineage’)